alanya escort manavgat escort fethiye escort kemer escort didim escort çanakkale escort Aydın escort muğla escort tekirdağ escort manisa escort balıkesir escort trabzon escort elazığ escort ordu escort kütahya escort ısparta escort rize escort maraş escort yalova escort giresun escort yozgat escort tokat escort şanlıurfa escort sivas escort batman escort erzurum escort sinop escort kırşehir escort karaman escort kırıkkale escort bolu escort amasya escort niğde escort uşak escort edirne escort çorum escort osmaniye escort zonguldak escort van escort erzincan escort Hatay escort Aydın escort İzmir escort Ankara escort Antalya escort Bursa escort İstanbul escort Kocaeli escort Konya escort Mardin escort Mersin escort Samsun escort Sinop escort Tekirdağ escort Rize escort Amasya escort Balıkesir escort Çanakkale escort Bolu escort Erzincan escort Şırnak escort Adana escort Van escort Yozgat escort Zonguldak escort Afyon escort Adıyaman escort Bilecik escort Aksaray escort Ağrı escort Bitlis escort Siirt escort Denizli escort Burdur escort Diyarbakır escort Edirne escort Düzce escort Erzurum escort Kırklareli escort Gaziantep escort Giresun escort Kilis escort Kars escort Karabük escort Kırıkkale escort Kayseri escort Kırşehir escort Malatya escort Maraş escort Manisa escort Muş escort Muğla escort Kastamonu escort Ordu escort Nevşehir escort Sakarya escort Osmaniye escort Şanlıurfa escort Sivas escort Trabzon escort Tokat escort Ardahan escort Bartın escort Karaman escort Batman escort Bayburt escort Bingöl escort Elazığ escort Gümüşhane escort Hakkari escort Eskişehir escort Isparta escort Yalova escort Uşak escort Iğdır escort adana escort adiyaman escort afyon escort agri escort aksaray escort amasya escort ankara escort ardahan escort artvin escort aydin escort balikesir escort bartin escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingol escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort canakkale escort cankiri escort corum escort denizli escort diyarbakir escort duzce escort edirne escort elazig escort erzincan escort erzurum escort eskisehir escort gaziantep escort giresun escort gumushane escort hakkari escort hatay escort igdir escort isparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaras escort karabuk escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kibris escort kilis escort kirikkale escort kirklareli escort kirsehir escort kocaeli escort konya escort kutahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort mugla escort mus escort nevsehir escort nigde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort sanliurfa escort sinop escort sivas escort tekirdag escort tokat escort trabzon escort usak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort
betexper
ÜlkücüMilliyetçiTürkçüTürkeşÜlkü Ocaklarıdövizakpchpmhp
DOLAR
13,8202
EURO
15,6297
ALTIN
790,92
BIST
1.927
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Sağanak Yağışlı
17°C
İstanbul
17°C
Sağanak Yağışlı
Çarşamba Sağanak Yağışlı
13°C
Perşembe Çok Bulutlu
14°C
Cuma Sağanak Yağışlı
18°C
Cumartesi Sağanak Yağışlı
16°C

OSMANLI, NEDEN GERİ KALDI?

OSMANLI, NEDEN GERİ KALDI?
04.11.2021
0
A+
A-

OSMANLI, NEDEN GERİ KALDI? -7- 

Safter Tanık

“Müezzinzade Ali Paşa ile başlayan denizcilikle alakası olmayanların; Kaptan-ı Derya olarak tayininin gelenek haline gelmesi, donanmanın ihmal ve zayıflamasının nedenidir. 

Millet Sistemi; güçlü iken toplumda bütünlüğü sağlayan, zayıflama ve toplumsal değişimde ise dağılmaya hizmet eden bir araç oldu.”. 

Deniz Kuvvetleri 

Tersane ve donanmadan oluşur. 

Tersane 

Osmanlı; ilk olarak, Karamürsel’de bir tersane inşa etti. Bunu; Yıldırım Beyazıt’ın, Çanakkale’nin stratejik konumunu dikkate alarak inşa ettiği Gelibolu Tersanesi ve kalesi takip etti. 

İstanbul’un fethi ardından Fatih: Haliç’te, Aynalıkavak mevkiinde bir tersane inşa etti. Bu; Osmanlı’nın, Gelibolu’dan sonra inşa ettiği ikinci muntazam tersane oldu.  

Karadaki gibi denizde de hâkim konuma gelmeyi hedefleyen Yavuz; Frenk tersanelerini örnek alarak, Haliç Tersanesi’ni Galata-Kâğıthane hattında genişletti. 

Mısır’ın fethi ile Kızıldeniz ve Hint Okyanus’un önemli hale gelmesi, Memlüklülerden kalma Süveyş Tersanesi’nin canlandırılmasını gerekli kıldı. Bu; 30’u kadırga, 80 gemi inşa kapasiteli bir hale getirildi. 

Bölgesel güvenlik amacıyla Tuna-Rusçuk, Fırat-Birecik’te birer küçük tersane inşa edildi.  

Candaroğullarından kalma Sinop Tersanesi ile Samsun ve İzmit’teki tersaneler ise diğer önemli tersanelerdir.  

Ayrıca; Mohaç, Budin, Semendire, Varna, Niğbolu,  Vize, İğne Ada, Silivri, Biga, İnebahtı, İstanköy, Preveze, Avlonya, Sakarya, Trabzon,  Kemer, Antalya ve Alanya da küçük gemiler inşa eden tezgâhlar vardı.

Tersanelerde; yılda, 40 kadırga inşa etmek kanundu. Bu; olağanüstü hallerde, 100-200’e çıkıyordu. İnebahtı Savaşı yenilgisinden sonra ise bu kanun yürürlükten kalktı. 

1644’te; kadırga yerine üç direkli, yelkenli, kürekli,  ateş gücü yüksek kalyonların inşasına geçildi. 1661’de, bundan vazgeçildi. Kalyonların tekrar inşasına ise; 1699’da, Mezomorto Hüseyin Paşa’nın gayreti ile başlandı. 

Tersane çalışanları, azaplardan oluşur. Bunların; 5-6 kişiden oluşan, ocaklar şeklinde bir yapılanması vardır. 

Tersanenin amiri; tersane eminidir. Mahiyetinde, birçok idari-teknik yetkili bulunur. 

Donanmada olduğu gibi, tersanenin en yüksek rütbeli subayı Kaptan Paşadır. Ardından, Tersane Kethüdası ve Tersane Ağası gelir. 

Donanma 

Donanma personeli; rütbeliler ile levent-tımarlı-tayfa ve forsalardan oluşur. 

Levent ve tımarlılar, muharip sınıftır. Leventler; deniz eyaletlerinden (kuloğlu), tımarlılar; Tımar Sistemi’ne tabi eyalet sancaklarından gelir. 

En rütbeli subayı, Kaptan Paşadır. Ardından, Derya Beyi (Sancakbeyi) gelir. Tayfalara; odabaşı, forsalara; gardiyan başı komuta eder. 

Osmanlı; karadaki gibi, denizde de hâkim konuma gelmeyi hedefledi. “Fatih-Yavuz, bunun mimarıdır” dersek yanlış olmaz. Zira donanma ile ilgili en büyük yatırımlar, bu dönemde yapıldı. 

Osmanlı deniz stratejisi; Barbaros’un, “Osmanlı donanması; gemi- asker-top-tüfek bakımından, düşmandan sayıca üstün olmalıdır. Bunu sürdürdüğü müddetçe, başarılı olacaktır” sözüne dayanır.  

XVII. Yüzyıla kadar, Osmanlı donanması; Baştarda, Kadırga, Kalite, Perkende ve Fırkate gibi savaş gemilerinden oluşuyordu. 

Kadırga; hem yelkenli, hem de küreklidir. Ortalama 300-350 personeli (100’ü savaşçı, 50’si gemici, 200’ü kürekçi) ile Osmanlı donanmanın omurgasını oluşturuyordu.      

Baştarda; hem yelkenli, hem de küreklidir. Kadırgadan daha büyük olup, komutasındaki kişinin mevki-makamına göre “yarım, orta, paşa baştardası” şeklinde farklı büyüklüğe sahiptir. Ortalama personeli 600 olsa da, paşa baştardasında 800’e kadar çıkar. Savaşçıların, 100-150’si ise yeniçeri askeridir. 

Osmanlı donanması; XVI. yüzyılda 300 parça gemi, 63.000 personeli ile Karadeniz-Akdeniz-Kızıldeniz ve Basra’da hâkim konuma geldi. Bu, Mısır’ın fethini kolaylaştırdı; Trablusgarp, Cezayir, Tunus, Ege-Akdeniz Adaları’nın fethini sağladı. 

Gedik Ahmet Paşa, Oruç Reis, Salih Reis, Seydi Ali Reis, Kemal Reis, Burak Reis, Turgut Reis, Barbaros Hayrettin Paşa, Piyale Paşa, Kılıç Ali Paşa,  Piri Reis, Cezayirli Hasan Paşa, Küçük Hüseyin Paşa, Mezomorto Hüseyin Paşa gibi ünlü denizciler yetişti. 

Osmanlı’nın İstanbul’un yanı sıra Karadeniz, Akdeniz, Kızıldeniz, Basra, Hint Okyanusu kıyılarında deniz üsleri-donanması vardı. Bu; bölgesel kontrolü,  Hint-Atlas Okyanusu’na çıkışı ve başarıyı getirdi.  

1571 İnebahtı yenilgisi; Osmanlı donanmasının, zirveden dönüşü oldu. Her ne kadar tahrip olan donanma kısa sürede inşa edildi ise de, gemici kaybının telafisi uzun sürdü. Donanmanın alt yapısını oluşturan deniz ticaret filosundan, yoksun oluşu da bunun nedenidir.      

İnebahtı yenilgisinin öğrettiği bir şey de, “Kalyon” denilen üç direkli- yelkenli-kürekli-ateş gücü yüksek büyük savaş gemilerinin başarısı idi. Zira Osmanlı donanması; buna göre daha küçük, çok sayıda gemiden oluşuyordu. Bu; Osmanlı donanmasına iç denizlerde ilkbahar-yazda avantaj sağlar iken, sonbahar-kış ve açık denizlerde dezavantaj teşkil etti. 

Yorum 

İnebahtı yenilgisinden, gerekli ders çıkarılmadı. 1644’te Kalyonların inşası başladı ise de, 1661’de bundan vazgeçildi. 

Batı’da; kadırgalar iki kat bakırla kaplanarak zırhlı hale getirilmesine, kalyonların geliştirilmesine gidilir iken, Osmanlı’da kalyonların seri üretimine ancak 1699’da geçilebildi.    

Müezzinzade Ali Paşa ile başlayan; denizcilikle alakası olmayanların, Kaptan Paşa olarak tayininin gelenek haline gelmesi ise donanmanın ihmal ve zayıflamasının nedenidir. 

Sosyal ve Kültürel Yapı    

Nüfus 

Osmanlı İmparatorluğu’nun nüfusu hakkında, kesin-doğru bir bilgi yoktur. Ancak; 1520’de 11-12, 1683’te de 30 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Bunun;  % 90’ı köylerde, % 10’u ise şehir-kasabalarda yaşamaktaydı.   

Bir nüfus artışı var ise de; bunun en önemli nedeni, yeni fetihler ile topraklarını genişletmesidir. Ancak; bundan sonra, nüfusu bir düşüş trendine girdi. 1831’de, 27 milyona düştü. Toprak kayıpları, Anadolu- Suriye-Mısır’daki kuraklık-kıtlık ile yaşanan açlık, salgın hastalıklar ise bunun nedenidir.    

Oysaki Avrupa’da; XVI. yüzyılın başında 50 milyon olan nüfus, bu yüz yılın sonunda 100 milyona ulaştı. Yeni kıtaların keşfi ile dış ticaretin getirdiği bolluk-refah, iklimin ılımlaşması, zirai alanların genişlemesi ve Amerika menşeli patates-mısır-fasulye gibi temel gıda ürünlerinin ekim-hasadı ise bunun nedenidir. Ancak; bu nüfus artışı, daha sonra durdu. Bu da veba, iklim değişimi, mezhep-veraset savaşları ve yeni kıtalara göçten kaynaklandı. 

Yorum 

Osmanlı; sahip olduğu toprağa göre, az ve seyrek bir nüfusa sahipti. Bu; sayıca üstünlüğe sahip Batı karşısında, yumuşak karnı oldu. Bir de kentleşme ve gelişimini engelledi. 

Demografik ve Kültürel Yapı 

XVI. Yüzyılda Anadolu’nun % 81’i Müslüman, % 12’si Ortodoks, % 6’sı Ermeni, % 1’i Yahudi-diğer topluluklardan oluşuyordu. Bu, sonrasında da değişmedi. 

Rumeli’de ise; iki askeri güzergâh (güney, kuzey) üzerindeki yerleşim merkezleri ile Boşnak ve Arnavutların yaşadığı bölgeler dışında, ezici bir Ortodoks çoğunluğu vardı. 

Yani Osmanlı toplumu; tüm imparatorluklarda olduğu gibi, farklı din-mezhep-dil-gelenekten gelen birçok topluluğu bünyesinde barındıran heterojen bir özelliğe sahipti. 

Osmanlı toplumu; coğrafi açıdan, Rumeli-Anadolu-Kafkas-Arap-Fars gibi beş kültür havzasından etkilendi-şekillendi. Farklılıklara rağmen; Hrıstiyan dünyasında görülmeyen, “birlikte yaşama” kültürünü uzun süre sürdürdü. Bunda da; Osmanlı’nın İslam’la şekillenen, geçmişten devraldığı devlet geleneği ve imparatorluk tecrübesine sahip olmasının önemli bir yeri vardır. 

Batılı sömürgeci devletler gibi; din-dil emperyalizmine başvurmadı, yani dinde-dilde zorlamaya gitmedi. 

Tebaası haline gelen Hrıstiyan-Musevi toplulukların dini-hukuki teşkilatına dokunmadı, ibadet ve hukuku ile yargılanma özgürlüğü tanıdı. Kontrol ile yetindi, kontrolden çıkışına ise müsaade etmedi. 

Fethedilen topraklardaki halk için, vergiyi düşük tuttu. Bu, ağır vergi yükü altında ezilen halkın kabulünü kolaylaştırdı.  

Tebaası olan halklara, hoşgörülü davrandı. İsyan eden halka; önce nasihatçi gönderdi, ısrarda ise zor kullandı. 

Din

Resmi din, Hanefi fıkhı ve Maturidi itikadına bağlı Sünni İslam’dır. Bununla birlikte; “semavi dinler” olarak ifade edilen, Hristiyanlık ve Musevilik de meşru kabul edilmiştir. Bunun dışındakilerin ise meşru bir varlığı yoktur. 

Halifelik; dini olmaktan ziyade, beşeri bir temele dayanır. İktidarın, babadan oğula devri ile kazanılır. Herhangi bir dini otorite-kurulun, karar ve kabulüne bağlı değildir. Önemli olan ise ümmetin biatıdır. Hükümdarlar; kararlarını dini esaslara göre değil, akla dayanarak alır. Haliyle Şia’daki imamet gibi, teokratik bir özellik taşımaz. 

Dil   

Resmi dil, Türkçedir. 

Merkezde ve eyaletlerle olan yazışmada Türkçe, eyalet içi yazışmada ise Türkçe ve yerel dil kullanılır. 

Medreselerde; Türkçenin yanı sıra Arapça ve Farsça kullanılır. İlim dili; Arapça, edebi dil ise Farsçadır.  

Sosyal Yapı 

Osmanlı toplumunu; esas olarak, askeri-idari sınıf (yönetenler-vergi vermeyenler) ve reaya sınıfı (yönetilenler-vergi verenler) olmak üzere iki grupta ele alabiliriz.  

1-) Askeri-İdari Sınıf  

Saray, seyfiye, ilmiye ve kalemiye sınıflarından oluşur.   

a-) Saray Üst Sınıfı (Padişah ve Ailesi) 

Askeri-idari sınıfın başında yer alır, padişah-valideler-padişah eşleri-veliahtlar-şehzadeler-padişah kızlarından oluşur. 

b-) Seyfiye 

Seyfiye, “kılıç ehli” demektir. Bizzat askerlik ve idari işler ile iştigal eden kişileri ifade eder. 

Tımar Sistemi ve Kul Sistemi’nden gelen asker-idarecilerden oluşur. 

Sadrazam, vezirler, beylerbeyleri, sancakbeyleri gibi üst düzey askeri-idari kadro ile kapıkulu zabitleri ve neferleri, tımar sahipleri ve tımarlı sipahiler, deniz askerleri bu sınıfta yer alır. Buna; vergiden muaf yaya ve müsellemi de ilave edebiliriz. Ayrıca emekli asker ve idareciler ile aileleri de bu sınıf kapsamındadır. 

Tımar sahibine, tımar; üstün yetenek-kahramanlık gösteren tımar sahipleri ile merkezdeki divan çavuşlarına, kâtiplere vb görevlilere zeamet; padişah, padişah ailesi, sadrazam, vezir, beylerbeyi ve sancakbeyi gibi üst düzeydeki görevlilere ise has tahsis edilmiştir.  

Kapıkulu zabitleri ve neferleri, maaşlı; tımarlılar ise dirliklidir. 

İmtiyazlı olsa da; suçu sabit görülür ise makamına bakılmaksızın azl, rütbe tenzihi, hapis, sürgün, idam, mala el koyma (ailesinin geçimine yetecek kadar olanı hariç) ile cezalandırılır. 

c-) İlmiye 

İlmiye için, “Ulema” sözcüğü de kullanılır. 

Geniş anlamda ilmiye; medrese eğitimi görmüş, eğitim-yargı-dini alanlarda hizmet veren görevlileri ifade eder.     

Şeyhülislam, nakibüleşraf, kazasker, kadı, müderris, naip, müftü, müezzin, tarikat şeyhi, hekim, müneccim, astronom, astrolog vb. görevliler ile emeklileri bu sınıfta yer alır.

Müslüman, çoğunlukla Türk kökenlidir. 

Yönetenler içinde, en imtiyazlı olanıdır. Bu; bazı vergilerden muafiyet, ceza hukukunda ayrıcalık, çocukları için tanınan imtiyazlar şeklindedir. 

Osmanlı’nın gelişmesinde olduğu gibi, geri kalmasında da önemli bir rolü vardır.  

ç-) Kalemiye 

Her ne kadar bir teşkilat için kullanılmış ise de, bir sosyal statü-kültür terimidir. Eli kalem tutan, evrak ve yazı işlerini takip eden kişileri ifade eder. Buna, “Bürokrat ya da memur sınıfı da” diyebiliriz.  

Başta Divanı Hümayun kalemi olmak üzere, şeyhülislam-kazasker-defterdar-nişancı-kaptan paşa gibi merkez kalemleri ile benzeri görevi ifa eden memurlar bu sınıfta yer alır. Haliyle geniş bir kadrosu vardır. 

Kalemiye erbabı; medrese öğrenimi görmüş, okuma-yazı çeşitleri ve kitabet alanında kendini geliştirmiş kişiler arasından seçilir. 

Babasının bu meslekte görev almış olması, tercih sebebidir. Önceleri; sadece Müslümanlar alınır iken, daha sonra gayrimüslimler de alındı. Devlet sırrı özelliğindeki işlemlerin yapıldığı kısımlarda ise; işe alınanın sır saklayan güvenilir bir kişi olmasına dikkat edildi. 

Hizmeti karşılığında, tımar ya da zeamet tahsis edilmiştir. Bunun yanı sıra harç-tayinat-aidat-caize gibi yan geliri vardır.  

Kalemiye sınıfının;  Osmanlı’da bürokratik geleneğin oluşmasında, resmi yazışma şekillerinin gelişmesinde, kayıt sisteminde önemli bir rolü vardır. Ayrıca dil, edebiyat, tarih, coğrafya ve musiki alanlarında öne çıkan birçok ismi olmuştur.   

2-) Reaya 

Osmanlı’da; reaya sözcüğü, vergi ödemekle yükümlü yönetilenler için kullanılmıştır.  

Reaya ile ilgili olarak; biri millet sistemi, diğeri yerleşim birimine göre olmak üzere iki tür sınıflamadan söz edebiliriz.  

A-) Millet Sistemi’ne Göre

Osmanlı’da; millet sözcüğü dini, hatta mezhebi bir topluluğu ifade eder.  

Millet Sistemi ise; Osmanlı egemenli altında bulunan her topluluğu dini hatta-mezhebi temelde sınıflandıran, örgütlü kılan, dini-mezhebi kimliğini koruyan, hak-hukuk ve sorumluluğunu belirten bir sistemdir.

Bunu sistemleştiren Fatih Sultan Mehmet olsa da, kuruluşuna kadar giden bir geçmişi vardır. Zira Osmanlı; fethettiği topraklardaki halkın, dinine ve sosyal kurumlarına müdahale etmedi. Aksine dini-mezhebi kimliğini koruyan, sosyal kurumlarını güçlendiren bir siyaset izledi. 

Böyle bir uygulama ile de; yönetim-kontrolü kolaylaştırmayı, huzur-güveni sağlamayı, mali sistemi korumayı amaçladı.  

Millet Sistemi’ne göre; Reaya, Müslümanlar-Gayrimüslimler şeklinde sınıflandırılmıştır. 

a-) Müslümanlar 

Osmanlı’nın kimliği Hanefi fıkhı, Maturidi itikadı olsa da; İslami fıkhi-  itikadi mezhepler açısından bir ayrıma gitmedi, Müslüman kesimi tek bir millet olarak tanımladı. Birleştirici unsur ise İslam oldu. Bununla birlikte; Osmanlı’da, Sünni-Hanefi fıkhı hâkim konumdadır. 

Mahkemelere; Hanefi mezhebine mensup kadılar atadı, Hanefi fıkhını uyguladı.  

Dini (mescit-cami-tekke) kurumlar ile eğitim-sağlık-imar gibi vakıfların mütevelli heyetleri, Hanefi mezhebine mensup kişilerden oluşturuldu. 

Hanefi mezhebi dışındaki mezheplerin yaygın olduğu Mekke, Medine, Halep, Kudüs, Kahire gibi yerlere; Hanefi baş kadısının başkanlığında, diğer mezheplere mensup kadı ve müftüler atadı. 

Osmanlı’da her ne kadar resmi mezhep uygulaması var ise de; bu hukuki birlik ve istikrarı sağlama, kanunlaşma amacı taşır. Hanefiliği ülke geneline yayma, hâkim kılma gibi bir amacı taşımaz. 

Zira herkese; hukuk karşısında, kendi din-mezhebine göre muamele edilmesi esası vardır. Bu nedenle; toplumun dini-hukuki yaşamında, Sünni fıkhi mezheplerin temel esasları dikkate alındı, mezhepsel bir uzlaşma sağlanmaya çalışıldı. 

Osmanlı diğer Sünni fıkhi-itikadi mezhepler ile bir uzlaşmaya gider iken, tebaası olan Şii-Alevi gruplar ile de uzlaşmayı tercih etti. Bunlar ile gerginlik yaşaması ise; Şii Safevilerin, Şiiliği Osmanlı’nın aleyhine işleyen siyasi bir araca dönüştürmesine dayanır. 

Millet Sistemi’nin Müslümanlar için anlamı ise mezhebi aidiyet ve dini yaşamı kolaylaştıran bir şeyden öteye gitmedi.  

b-) Gayrimüslimler (Zimmiler ve Müstemenler) 

Gayrimüslimler, Zimmiler ve Müstemenler olmak üzere iki sınıftan oluşur.  

Zimmiler

Osmanlı vatandaşı olan gayrimüslimlerdir. Vatandaşlığı ise zimmet akdine dayanır

Osmanlı; fethettiği yerdeki gayrimüslimlere, din-hukuk-eğitim alanında serbestlik tanıdı, can-namus-mal güvenliğini taahhüt etti.  Buna karşılık; gayrimüslimlerden, cizye-haraç vergisini ödemesini ve devlete bağlılığını istedi. Buna da Zimmet akdi denildi.  

Zimmilerin; din ve mezhebine göre, ibadet-evlenme-boşanma-miras-  eğitim ve vakıf hakları vardır. Bazı davaları, cemaat mahkemesinde görülür. Alınan kararlar; devletçe onaylanır, yerine getirilir. Davalının karara itirazı, davayı şeriye mahkemesine taşıması,  bunlardan birinin kararını tercih etme hakkı mevcuttur. 

Zimmiler; Rumlar, Ermeniler, Katolik Ermeniler, Yahudiler ve Katolik Latinler olmak üzere beş milletten oluşur. Müslümanlardan sonra da en kalabalık gruptur.   

Rumlar (Rum Ortodokslar)    

Rumlar, diğer ismi ile Rum Ortodokslar; Yunan, Bulgar, Karadağlı, Sırp, Rumen, Rus, Ukraynalı, Arnavut ve bazı Arap Ortodokslardan oluşur.

İstanbul’un fethi ardından Fatih; Yorgo Skolaris’i, Ortodoksların patriği olarak atadı. Fener Patrikhanesi’ni de Ortodoks mezhebinin dini-idari merkezi haline getirdi.  

Böylece; milli Yunan, Bulgar, Sırp, Karadağ, Rus, Rumen, Ukranya, Arap ve Arnavut kiliseleri Fener Patrikhanesi’ne bağlandı. Bu durum; Moskova patrikliğinin 1593’te bağımsızlığını kazanması hariç, XIX. yüzyıla kadar devam etti. 

Fenerli Rumlar; Divanı Hümayun’da tercüman olarak görev aldı, Eflak ve Boğdan’a beylerbeyi olarak atandı. 

Osmanlı güçlü iken fayda sağlayan Fener Patrikhanesi; zayıflama-toplumsal değişim döneminde ise aleyhine çalışan bir kurum oldu.   

Ermeniler 

Ermeniler; Monofizit öğretiyi ((Hz. İsa’nın; dünyevi kimliğinin, tanrısal kimliğinde erimiş olduğunu savunan bir görüş) benimsemiş Ermeni ve Süryani, Yakubi gibi Hristiyan gruplardan oluşur. 

İstanbul’un fethi ardından Fatih; Hovakim’i Ermeni patriği olarak atadı, Samatya Sulu Manastır Kilisesi’ni de Ermenilerin dini-idari merkezi haline getirdi.  

Bunun sonucu olarak; Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren, Doğu Ortodoks Kiliseleri içinde gösterilmesine rağmen, Monofizit öğreti ile ayrışan özerk Ermeni-Süryani-Yakubi vb kiliseler, İstanbul’daki Ermeni Patrikhanesi’ne bağlandı. 

Ermeniler; Monofizit görüşü ile Rum Ortodokslar dışında tutulsa da, esas neden Osmanlı’nın denge siyasetidir. Zira Osmanlı; Rumlar ile tarihi düşmanlığı olan Ermenilerden istifade etmeyi düşündü, onları ticari-imalat-mali alanda öne çıkararak lehte bir sonuç almaya çalıştı.  

1742’de; Lübnan’da, Katolik Ermeni Kilisesi’nin kuruluşu ise “Katolik Ermeni Milleti” tanımını getirdi. 

Yahudiler  

İstanbul’un fethinden önce, İstanbul’da; Karadeniz’in kuzeyinden gelen Karaim Kıpçakları, Alman-Doğu Avrupa kökenli Aşkenaziler ve İtalyan Aşkenazileri (Franko) olmak üzere üç Musevi topluluğu vardı. 

İstanbul’un fethinden sonra Fatih; Moşe Kapsali’yi, hahambaşı olarak tayin etti. Karaim Musevileri için de ayrı bir hahambaşılık kurdu. 

İstanbul’daki bu üç Musevi cemaatine, 1492’de İspanya’dan kaçan Sefarad Yahudileri dâhil oldu. 

XVI-XVII Yüzyılda; İstanbul, Yahudilerin adeta dini-idari merkezi oldu, devletin maliye kadrosunda istihdam edildi, ticaret-finansta öne çıkan unsur oldu. XVIII. Yüzyıldan itibaren de yerini Avrupa ile ticaret bağları kuran Hristiyanlara bıraktılar. 

Müstemenler

Geçici oturma izni olan gayrimüslim yabancılar olup, gayrimüslimlerin ikinci büyük grubunu oluşturur.  

Zimmiler ile aynı sınıfta olsalar da; istisnalar dışında, İslam hukukuna tabidir. Müslümanlar ile ihtilafında, yetkili olan şeriye mahkemesidir. 

Yorum 

Millet Sistemi ile Fatih; İstanbul’u Sünni İslam’ın yanı sıra Hrıstiyan Ortodoks dünyası ile Museviliğin merkezi yapmayı, haliyle Osmanlı’yı küresel bir güç haline getirmeyi hedefledi. Tabi ki bu siyasi hedefi ile ilgilidir. 

Bunun; bir de yönetim-kontrolü kolaylaştırma, toplumda bütünlüğü- huzur-güveni sağlama, ekonomik-mali yapıyı güçlendirme gibi idari- sosyal-ekonomik hedefleri vardır. 

Sonuçta; Millet Sistemi güçlü iken toplumda bütünlüğü sağlayan, zayıflama ve toplumsal değişimde ise dağılmaya hizmet eden bir araç oldu.   

B-) Yerleşim Birimine Göre Reaya 

Şehirli, Köylü ve Konargöçer olmak üzere üç sınıftan oluşur. Ancak;  şehirli, köylü, konargöçeri kesin sınırlar ile ayırmak mümkün değildir. Zira pek çok kasaba halkı köyde ziraat ile meşgul iken, konargöçerin ziraatla uğraşması ya da malını şehir-kasabada satması gibi bir durum vardır. Bu da; köylünün ya da konargöçerin, kasaba-şehre yerleşimini kolaylaştırdı.     

Şehirli 

Yerleşim yeri, şehir ya da kasaba olan kişileri ifade eder.  

Osmanlı’da; bir yerleşim merkezinin, “şehir” kabul edilmesi için idari merkez olması esastır. 

Şehirliler; askerler-idareciler, tüccar, esnaf ve diğerleri olmak üzere dört sınıftan oluşur. Diğerlerinden kastedilen ise zanaatkârlar, işçiler,  seyyar satıcılar, medrese öğrencileri, köylüler, hamallar, hizmetçiler, köleler, işsizler ve evsizlerdir. 

Zenginler; yaşam tarzı ve oturduğu konak-evleri ile dikkati çeker, ancak çoğunlukla orta sınıf ile iç içedir.

Şehir ve kasabalarda; Millet Sistemi’nin getirdiği (Müslüman ve var olan gayrimüslim grubuna göre; Rum, Ermeni, Musevi, Katolik-Latin mahalleri), bir yerleşim düzeni vardır. 

Tüccar, esnaf ve zanaatkâr “Lonca Sistemi” çerçevesinde örgütlüdür. Her mesleğin bir loncası vardır. Üyeleri, aynı meslekle meşgul Müslim ve gayrimüslimlerden oluşur. 

Loncanın başı, Lonca Şeyhidir. Yönetiminde; tecrübeli esnaflar, nakip, duacı, çavuş, kethüda ve yiğitbaşılar yer alır. 

Lonca yönetimi, sistemin işleyiş ve denetiminden sorumludur. İzni olmadan yeni işyeri-dükkân açılamaz, üretim-satış yapılamaz. Hileli- kaçak-fahiş fiyatla mal satanlar, kalitesiz mal üretenler cezalandırılır. 

Her meslek grubu; kasaba-şehirde, kendilerine tahsis edilen alanda bir arada bulunur. Başka bir yerde işyeri-dükkân açması, üretim-satış yapması ise izne tabidir.   

Köylü 

Osmanlı’da; 150-200 haneli yerleşimler köy, 400 haneli yerleşimler ise kasaba olarak tanımlanmıştır. Köylü de; köyde yaşayan, tarım ile iştigal edendir.  

Köylüler; nüfusun ezici çoğunluğunu oluşturur, devlet gelirinin büyük bir kısmı da tarımdan alınan vergiler ile ilgilidir. Bu nedenle “Osmanlı toplumu, bir tarım toplumudur” diyebiliriz.  

Köylü sınıfı; tımar beyleri, çiftçiler, askeri sınıf içinde yer alan yaya ve müsellemden oluşur. Burada mülk sahibi, toprağı işleyenler şeklinde de bir ayrıma gidebiliriz.   

Tımar beyi; dirlik sahibi, dirliğin işleyiş ve denetiminden sorumludur.

Çiftçi, çiftliği işleten kişidir. Çiftlik ise; bir aile reisinin, bir çift öküz ile işleyebileceği arazi parçasını ifade eder. Büyüklüğü; toprağın verimine göre, 60-150 dönüm arasında değişir. 

Çiftçi; toprağın mülkiyetine değil, kullanım hakkına sahiptir. Dirlik sahibi sipahiye, “resmi çift” diye isimlendirilen bir vergiyi ödemekle yükümlüdür. Toprağın üstündeki ev-bağ-ağaç-bahçeler ise çiftçinin özel mülkiyeti olarak kabul edilmiştir. Ancak; bunun için, kira olarak resmi zemin vergisi öder. Birden fazla çiftliği işletebilir, ancak her biri için resmi çift ödemesi gerekir.   

Gayrimüslim çiftçiler; resmi çift yerine, “ispençe” diye isimlendirilen değişen oranda bir vergiyi ödemekle mükelleftir. Bu nedenle; Müslim çiftçiye göre, dezavantajlı bir konumdadır.    

Çiftçiye tahsis edilen toprak; miras yoluyla bölünemez, mirasçılar sadece pay sahibi olur.  

Çiftçi; sipahinin izni olmadan köyü terk edemez, aksi halde sipahi tarafından köye dönmesi zorlanır, çift bozan akçesi ile cezalandırılır. 

Reaya çiftlikleri dışında, askeri sınıfta yer alan yaya-müsellem ve tımarlı sipahilere ait çiftlikler vardır. Bunların reaya çiftliklerinden farkı ise raiyyet vergisi ödememeleridir.     

Özel mülkiyetteki toprakların da işlenmesi esastır. Üç yıl işlenmeyen topraklar, sipahi tarafından başka birine verilir. 

Bir de; padişah, hanedan mensupları ile üst düzey devlet adamlarına ait haslar ve vakıf arazileri vardır. Buradaki köylüler; imtiyazlı olsa da, faaliyeti açısından daha denetimli idi.   

Savaşlar, toprak kayıpları, ağır vergiler, kıtlıklar, salgın hastalıklar, isyan-yağma-talanlar ile İltizam Sistemi’ne geçiş; köylünün köyü terk etmesine neden oldu. 

Ayan, Eşraf, Mültezim” denilen güçlü ailelerin, boşalan topraklara el koyması ise büyük çiftliklerin ortaya çıkışını getirdi. 

Konargöçer 

Konargöçerden kastedilen, yarı yerleşik kesimdir.  

Bunların temel geçim kaynağı hayvancılık olmakla birlikte, çiftçilik de uğraş konusudur. Ürünü toplamasıyla yaylaya çıkar, sonra kışlağa geri döner. Bu özelliği ile de göçebeden ayrılır. 

Batı Anadolu’daki konargöçerlerin, Osmanlı’nın kuruluş-gelişmesinde önemli bir rolü vardır. Anadolu’da birçok köyün kurucusu, Rumeli’de ise yerleşimcisi oldular. 

XVII. Yüzyılda; merkez-taşra teşkilatının bozulması, konargöçerlerin hayatını derinden etkiledi, birçoğu bulunduğu yeri terk ederek başka bir yere göç etti. Bu; mali-ekonomik kaybı, kontrolsüzlük, asayişsizliği getirdi. Zorunlu yerleşime tabi tutulması ise devlet ile uzun süren bir gerginliği yaşamasını doğurdu. 

Not; devamı, “Osmanlı, Neden Geri Kaldı?” -8-‘de 

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

adana escort adapazarı escort adıyaman escort afşin escort afyon escort ağrı escort ahlat escort akçaabat escort akçakale escort akçakoca escort akdeniz escort akhisar escort aksaray escort akşehir escort aksu escort akyazı escort alanya escort alaşehir escort aliağa escort altıeylül escort altınordu escort amasya escort anamur escort ankara escort antakya escort antalya escort araklı escort ardahan escort ardeşen escort arnavutköy escort atakum escort avanos escort avcılar escort aydın escort ayvacık escort ayvalık escort aziziye escort babaeski escort bafra escort bağcılar escort bağlar escort balıkesir escort bandırma escort bartın escort batıkent escort batman escort battalgazi escort bayburt escort belek escort besni escort beylikdüzü escort beyşehir escort biga escort bilecik escort bingöl escort birecik escort bismil escort bitlis escort bodrum escort bolu escort bor escort bornova escort boyabat escort bozüyük escort buca escort bucak escort bulancak escort bulanık escort bünyan escort burdur escort bursa escort çan escort çanakkale escort canik escort çankaya escort çankırı escort çarşamba escort çayeli escort çekmeköy escort çerkeş escort çerkezköy escort çeşme escort ceyhan escort çivril escort çorlu escort çorum escort çubuk escort çukurova escort çumra escort dalaman escort darıca escort datça escort davutlar escort defne escort denizli escort derince escort develi escort didim escort digor escort dinar escort diyadin escort diyarbakır escort doğanşehir escort doğubayazıt escort dörtyol escort dulkadiroğlu escort düzce escort edirne escort edremit escort efeler escort elazığ escort elbistan escort emirdağ escort erbaa escort erdemli escort ereğli escort erenler escort ergani escort ergene escort erzincan escort erzurum escort escort esenler escort eskil escort eskişehir escort espiye escort eyyübiye escort fatih escort fatsa escort fethiye escort finike escort fındıklı escort gaziantep escort gaziemir escort gebze escort gediz escort gelibolu escort gemerek escort gemlik escort gerede escort giresun escort gölbaşı escort gölcük escort görele escort görükle escort göynük escort gümbet escort gümüşhane escort güngören escort güroymak escort gürsu escort hakkari escort haliliye escort hatay escort haymana escort horasan escort iğdır escort ilgaz escort i̇lkadım escort i̇negöl escort i̇skenderun escort isparta escort i̇stanbul escort i̇zmir escort i̇zmit escort i̇znik escort kadirli escort kadıköy escort kağıthane escort kağızman escort kahta escort kaman escort kangal escort kapaklı escort karabük escort karacabey escort karahayıt escort karaköprü escort karaman escort karatay escort karesi escort kars escort karşıyaka escort kartal escort kaş escort kastamonu escort kaynaşlı escort kayseri escort keçiören escort kemer escort kepez escort keşan escort keskin escort kestel escort kilis escort kırıkhan escort kırıkkale escort kırkağaç escort kırklareli escort kırşehir escort kızıltepe escort kocaeli escort kocasinan escort konak escort konya escort konyaaltı escort körfez escort korkuteli escort köyceğiz escort kozan escort kumluca escort kumru escort kuşadası escort kütahya escort lara escort lüleburgaz escort malatya escort malazgirt escort malkara escort maltepe escort mamak escort manavgat escort manisa escort maraş escort mardin escort marmaris escort melikgazi escort menemen escort menteşe escort meram escort mersin escort merzifon escort mezitli escort milas escort mucur escort mudanya escort mudurnu escort muğla escort muratpaşa escort muş escort mut escort nazilli escort nevşehir escort niğde escort niksar escort nilüfer escort nizip escort nurdağı escort ödemiş escort of escort oltu escort onikişubat escort ordu escort orhangazi escort ortahisar escort ortaköy escort osmancık escort osmangazi escort osmaniye escort palandöken escort pamukkale escort pamukova escort patnos escort payas escort pazar escort pazarcık escort pendik escort polatlı escort rize escort safranbolu escort şahinbey escort sakarya escort salihli escort samandağ escort samsun escort sandıklı escort şanlıurfa escort sapanca escort sarıçam escort sarıkamış escort sarıyer escort şarkışla escort şehitkamil escort selçuklu escort selim escort serdivan escort serik escort seyhan escort siirt escort silifke escort simav escort sincan escort sinop escort şişli escort sivas escort siverek escort şırnak escort söğüt escort söke escort soma escort sultangazi escort suluova escort sungurlu escort sur escort suruç escort suşehri escort susurluk escort talas escort tarsus escort taşova escort tavşanlı escort tekirdağ escort terme escort tire escort tirebolu escort tokat escort torbalı escort toroslar escort trabzon escort turgutlu escort turhal escort türkoğlu escort tuzla escort ulus escort ümraniye escort ünye escort ürgüp escort urla escort uşak escort üsküdar escort üzümlü escort van escort varto escort viranşehir escort yahşihan escort yahyalı escort yakutiye escort yalova escort yatağan escort yenişehir escort yeşilyurt escort yıldırım escort yıldızeli escort yomra escort yozgat escort yunusemre escort yüreğir escort zara escort zeytinburnu escort zile escort zonguldak escort Aydın escort muğla escort tekirdağ escort manisa escort balıkesir escort manavgat escort alanya escort fethiye escort didim escort trabzon escort elazığ escort ordu escort kütahya escort ısparta escort rize escort maraş escort yalova escort giresun escort yozgat escort tokat escort şanlıurfa escort sivas escort batman escort erzurum escort sinop escort kırşehir escort karaman escort kırıkkale escort bolu escort amasya escort niğde escort uşak escort edirne escort çorum escort osmaniye escort zonguldak escort van escort erzincan escort söke escort nazilli escort kuşadası escort efeler escort didim escort çine escort bodrum escort fethiye escort marmaris escort dalaman escort menteşe escort milas escort ortaca escort seydikemer escort çerkezköy escort çorlu escort ergene escort kapaklı escort malkara escort süleymanpaşa escort akhisar escort alaşehir escort salihli escort şehzadeler escort soma escort turgutlu escort yunusemre escort bandırma escort altıeylül escort ayvalık escort bigadiç escort burhaniye escort gönen escort karesi escort susurluk escort ayvacık escort biga escort çan escort gelibolu escort yenice escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort yomra escort karakoçan escort kovancılar escort altınordu escort fatsa escort perşembe escort ünye escort tavşanlı escort simav escort domaniç escort eğirdir escort yalvaç escort ardeşen escort cayeli escort fındıklı escort pazar escort afşin escort dulkadiroğlu escort Elbistan escort onikişubat escort pazarcık escort türkoğlu escort altınova escort çiftlikköy escort çınarcık escort bulancak escort espiye escort eynesil escort görele escort piraziz escort tirebolu escort yağlıdere escort sorgun escort sarıkaya escort çayıralan escort boğazlıyan escort akdağmadeni escort erbaa escort niksar escort turhal escort zile escort viranşehir escort suruç escort siverek escort karaköprü escort haliliye escort eyyübiye escort akçakale escort zara escort Yıldızeli escort suşehri escort şarkışla escort gemerek escort kozluk escort sason escort aziziye escort horasan escort oltu escort palandöken escort yakutiye escort ayancık escort boyabat escort gerze escort kaman escort mucur escort ermenek escort sarıveliler escort keskin escort yahşihan escort gerede escort göynük escort mengen escort mudurnu escort göynücek escort gümüşhacıköy escort merzifon escort suluova escort taşova escort bor escort çamardı escort ulukışla escort banaz escort eşme escort sivaslı escort havsa escort ipsala escort keşan escort osmancık escort sungurlu escort bahçe escort hasanbeyli escort kadirli escort toprakkale escort alaplı escort çaycuma escort ereğli escort kilimli escort başkale escort ipekyolu escort özalp escort tuşba escort kemah escort refahiye escort tercan escort üzümlü escort http://www.ddtshanghaiescort.com Antalya escort Bursa escort Mersin escort Aydın escort Balıkesir escort Çanakkale escort Kıbrıs escort Kütahya escort Manisa escort Muğla escort Tekirdağ escort Trabzon escort Yalova escort Isparta escort Maraş escort Ordu escort Rize escort Sivas escort Afyon escort Aksaray escort Giresun escort Şanlıurfa escort Yozgat escort Erzurum escort Amasya escort Çorum escort Tokat escort Uşak escort Van escort Bolu escort Burdur escort Kırşehir escort Niğde escort Osmaniye escort Zonguldak escort Düzce escort Edirne escort Erzincan escort Karabük escort Karaman escort Kastamonu escort Kırıkkale escort Kırklareli escort manavgat escort alanya escort belek escort aksu escort finike escort gazipaşa escort güllük escort kaş escort kemer escort kepez escort konyaaltı escort korkuteli escort kumluca escort lara escort muratpaşa escort serik escort gemlik escort gürsu escort inegöl escort iznik escort mudanya escort nilüfer escort orhangazi escort osmangazi escort yıldırım escort kuşadası escort didim escort nazilli escort söke escort efeler escort bandırma escort altıeylül escort edremit escort karesi escort susurluk escort bodrum escort gümbet escort turgutreis escort dalaman escort fethiye escort köyceğiz escort marmaris escort çerkezköy escort çorlu escort kapaklı escort süleymanpaşa escort meram escort anamur escort erdemli escort mezitli escort silifke escort tarsus escort akhisar escort salihli escort soma escort turgutlu escort girne escort lefkoşa escort biga escort çan escort gelibolu escort dinar escort emirdağ escort sandıklı escort merzifon escort suluova escort taşova escort yeşilyurt escort gerede escort mengen escort bucak escort kadirli escort osmancık escort sungurlu escort akçakoca escort ipsala escort keşan escort kilimli escort üzümlü escort aziziye escort palandöken escort yakutiye escort bulancak escort espiye escort tirebolu escort safranbolu escort lüleburgaz escort gediz escort simav escort tavşanlı escort elbistan escort fatsa escort ünye escort ardeşen escort çayeli escort birecik escort eyyübiye escort haliliye escort siverek escort suruç escort viranşehir escort kangal escort şarkışla escort suşehri escort yıldızeli escort erbaa escort niksar escort turhal escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort sorgun escort www.elmasajeinfantil.com istanbul masaj salonu ankara masaj salonu izmir masaj salonu bursa masaj salonu antalya masaj salonu adana masaj salonu konya masaj salonu şanlıurfa masaj salonu gaziantep masaj salonu kocaeli masaj salonu mersin masaj salonu diyarbakır masaj salonu hatay masaj salonu manisa masaj salonu kayseri masaj salonu samsun masaj salonu balıkesir masaj salonu maraş masaj salonu van masaj salonu aydın masaj salonu tekirdağ masaj salonu sakarya masaj salonu denizli masaj salonu muğla masaj salonu bağcılar masaj salonu bahçelievler masaj salonu esenler masaj salonu esenyurt masaj salonu kadıköy masaj salonu kağıthane masaj salonu kartal masaj salonu küçükçekmece masaj salonu maltepe masaj salonu pendik masaj salonu sultangazi masaj salonu ümraniye masaj salonu üsküdar masaj salonu aliağa masaj salonu alsancak masaj salonu bayraklı masaj salonu bornova masaj salonu buca masaj salonu çeşme masaj salonu çiğli masaj salonu gaziemir masaj salonu karşıyaka masaj salonu konak masaj salonu menemen masaj salonu ödemiş masaj salonu torbalı masaj salonu çankaya masaj salonu keçiören masaj salonu mamak masaj salonu polatlı masaj salonu sincan masaj salonu alanya masaj salonu belek masaj salonu kaş masaj salonu kemer masaj salonu korkuteli masaj salonu lara masaj salonu manavgat masaj salonu serik masaj salonu side masaj salonu didim masaj salonu efeler masaj salonu kuşadası masaj salonu nazilli masaj salonu altıeylül masaj salonu bandırma masaj salonu edremit masaj salonu karesi masaj salonu susurluk masaj salonu gemlik masaj salonu gürsu masaj salonu inegöl masaj salonu mudanya masaj salonu nilüfer masaj salonu osmangazi masaj salonu yıldırım masaj salonu biga masaj salonu çan masaj salonu gelibolu masaj salonu adıyaman masaj salonu afyon masaj salonu ağrı masaj salonu aksaray masaj salonu amasya masaj salonu ardahan masaj salonu artvin masaj salonu bartın masaj salonu batman masaj salonu bayburt masaj salonu bilecik masaj salonu bingöl masaj salonu bitlis masaj salonu bolu masaj salonu burdur masaj salonu çanakkale masaj salonu çankırı masaj salonu çorum masaj salonu düzce masaj salonu edirne masaj salonu elazığ masaj salonu erzincan masaj salonu erzurum masaj salonu eskişehir masaj salonu giresun masaj salonu gümüşhane masaj salonu ığdır masaj salonu ısparta masaj salonu karabük masaj salonu karaman masaj salonu kastamonu masaj salonu kilis masaj salonu kırıkkale masaj salonu kırklareli masaj salonu kırşehir masaj salonu uşak masaj salonu kütahya masaj salonu malatya masaj salonu mardin masaj salonu nevşehir masaj salonu niğde masaj salonu ordu masaj salonu trabzon masaj salonu osmaniye masaj salonu rize masaj salonu siirt masaj salonu sinop masaj salonu sivas masaj salonu tokat masaj salonu karahayıt masaj salonu pamukkale masaj salonu nizip masaj salonu şahinbey masaj salonu şehitkamil masaj salonu antakya masaj salonu defne masaj salonu iskenderun masaj salonu darıca masaj salonu gebze masaj salonu gölcük masaj salonu izmit masaj salonu körfez masaj salonu akşehir masaj salonu beyşehir masaj salonu ereğli masaj salonu karatay masaj salonu meram masaj salonu selçuklu masaj salonu akhisar masaj salonu alaşehir masaj salonu soma masaj salonu turgutlu masaj salonu akdeniz masaj salonu anamur masaj salonu erdemli masaj salonu mezitli masaj salonu silifke masaj salonu tarsus masaj salonu toroslar masaj salonu yenişehir masaj salonu bodrum masaj salonu dalaman masaj salonu fethiye masaj salonu köyceğiz masaj salonu marmaris masaj salonu menteşe masaj salonu milas masaj salonu adapazarı masaj salonu serdivan masaj salonu atakum masaj salonu çarşamba masaj salonu ilkadım masaj salonu eyyübiye masaj salonu siverek masaj salonu viranşehir masaj salonu çerkezköy masaj salonu çorlu masaj salonu erbaa masaj salonu