DOLAR 31,0708 % 0.17
EURO 33,6790 % -0.05
STERLIN 39,4560 % 0.03
FRANG 35,2677 % 0.06
ALTIN 2.032,57 % 0,77
BITCOIN 1.605.665 -0.394

OĞUZLARDA BAYRAM GELENEKLERİ

Yayınlanma Tarihi :
OĞUZLARDA BAYRAM GELENEKLERİ

Ali BADEMCİ

alibademci@gmail.com

 

Herhalde Kurban ibadeti için bu bayram bir gün uzun tutulmuştur. İlginçtir ki Türklerin kurbanlı bayramları her vakit en az dört gün sürer. Bu da genel olarak Türkler’ın çok sık yaptığı kurban bayramlarının en önemli özelliğidir. Kurban etinin en az yedi sehmi  özellikle kurban kesemeyeceklere dağıtılır, gerisi  ev veya hane halkı tarafından  birkaç gün içinde  bitirilir. Bayramlarda sakatat yenmez;  iç organlar ya atlılır yahud da temizlenerek  sonraki zamanlarda  bir Oğuz geleneği olarak “Bumbar-Paça” gibi  çok güzel yemekler yapılır.  Dolayısıyla  bayram bitince  kurban eti de biter; eskiden şimdiki gibi  “Kanı dışarı, eti içeri” gibi  kültürel haysiyetimize yakışmayan  davranışlarda bulunulmazdı. Deriler  bağırsakları ile beraber bir hayır kurumuna veriler, hayvan kesildikten sonra oluşan  pıhtılaşmış kan gibi pislikler  mutlak olarak  toplanır ve  toprağa gömülürdü. Bu gelenek de Türkler’e hastır ve başka milletlerde katiyen görülmez. Kurban ibadetinden sonra  girdiğiniz “Oğuz” evinde  katiyen pislik ve koku dahi göremezsiniz, her taraf tertemiz yıkanmıştır.

 

Oğuzlar’da bayram gelenekleri hiç değişmemiştir; İslâmi devirde sâdece versiyon değişmiştir. Genel olarak ana figürlerde hiçbir şeyin değiştiğini söyleme imkânı yoktur. İki devri karşılaştırırsanız arada hiçbir fark olmadığını  mutlaka göreceksiniz. Meseleye bu yönden bakarsanız inançlar ve ibâdet şekilleri değişişse de kültür değişmiyor. İslâm öncesinde de bayramlarımız dinî ve kültürel olmak üzere iki şekilde icrâ ediliyordu. Mesela  “Nevruz” böyle uzun süren bir gelenekler bütünlüğüdür. Zafer bayramları da öyledir; fakat atalara ve Göktanrı’ya ibadet  mutlaka dinî ve sûfî özellikler taşıyordu. Sufizm bizde sanıldığı gibi  İslâmiyet ile  başlamış değildir. Türkler’in her yaşama şekli  bu derinlikle alâkalıdır. Şarkı ve Türküler’de bile böyle  muazzam bir derinlik vardır. İşte bu sebeble Türk tasavvufu İslâm tasavvufundan çok ayrı ve çok daha değişik kültürel ve tarihî özellikler taşımaktadır. Bu yazıda sâdece İslâmî dönemden bahsedeceğiz.

 

Oğuzlar’da genel olarak bayram temizliği üç gün önceden başlar. Âileler bayram bütçelerini önceden hazırlamışlardır. En yakın kasabada alış-veriş yapılır, yeni giyecekler için kumaş alınır ve bunlar “bayramlık” diye   bir zaman evvel  dikilerek hazır edilir. Başta çocuklar ve gençlerin bütün giyecekleri yenidir; ebeveynler ve yaşlılar ise en az bir iki yeni kıyafet giyerler. Bayramların en önemli ve görünen özelliği budur. Bu arada kasaba alış verişlerinde  bayram boyunca  yapılacak  güzel yemekler için eksik malzemeler tamamlanır. Bunlar genellikle baharat türü malzemelerdir. Çünkü  dâima etli yapılan bu yemekler için Oğuzlar’ın  yağı (tereyağ), et, sebze, yoğurt gibi malzemeleri  zaten kendilerinin  milli üretimidir. Hiçbir şekilde bu malzemeler kaliteye itimat edilmediği kasaba pazarından alınmaz. Tereyağ kendi yayıklarında çalkalanmış,  yoğurtlar kendi kazanlarında kaynatılmıştır. Ekşilik malzemeler de ürünün hasat zamanı dağlardan toplanmıştır. Meselâ bunlardan birisi hâlâ evcilleşmemiş olan “Sumak”dır ki  vazgeçilmez   ekşilik aracıdır. “Nar”ın İran-Irak-Anadolu-Suriye Oğuzları’nın yemek kültüründe bambaşka bir yeri  vardır. Oğuzlar daima ekşi nar ekmişlerdir, ki bundan “Nar ekşisi” kaynatırlar. Mamafih “Koruk ekşisi”  Türkistan’da daha önceliklidir ve şerbeti içildiği gibi ekşisi de yapılır ve yemeklerde kullanılır.

 

İslâmî dönemde Ramazan ve Kurban bayramları iki gün evvel başlar. Arife’den bir gün önceye  “Şerefe” derler ki, bir galat olarak Oğuzlar “Arife”ye de “Arefe günü”  demektedirler. Her iki bayramda da bu iki gün çok önemlidir. Semaya bakılır ve yeni ayın çıplak gözle görünmesi takip edilir. Yeni ayın doğması artık bayramın geldiğini delâlet eder. Elbette ayın doğması çok önemlidir, ama bayrama iki gün kala  gözlerin semaya çevrilmesi  ve işaret arayışına girilmesi mutlaka üzerinde  düşünülmesi gereken  çok önemli bir husustur. Gün batar batmaz yeni ay göründü ise son oruç gününde büyük bir keyifle yemekler yenerek âdeta kutlamaya dönüşür. Artık çocuklar ve hanımlar için o gece hiç bitmez; çocuklar sabah olup da bayram heyecanını beklerken, kadınlar ve kızlar  gün ağarıncaya kadar  yemekle meşgûl olurlar. Elbette  sabahın ilk alaca karanlığında  önce baba ve dedeler   yataktan kalkar ve yetişkin gençlere namaz işaretini verir. Herkes kalkar ve abdestini alan camie koşar. O gün camii çok kalabalık olur ve dışarılara hatta sokaklara bile kilimler serilir. Vaaz devam ederken artık çocuklar da yeni ve bayramlık elbiselerini giymiş hazır durumdadır; bazı çocuklardan gençler arasında olanlar da namaza iştirak eder.

 

Her namazda olduğu gibi Bayram Namazı’nda da ibadet için ezan okunur. Çocuklar ezandan 15 dakika önce Camii Minaresi önünde müezzini beklemektedir.  Müezzin gelince çocukların bir kısmı onunla beraber minareye çıkar ve  ezandan evvel  bir süre “Allahu Ekber, Allahu Ekber; La
İlahaillahu Allahu Ekber” nidaları   tepeden koru halinde söylenir. Çocuklar bu işe “Ekberleme” derler. Şimdilerde “Hoparlör” çıktığı için harhalde  bu mânevi hazzı tatmak artık mümkün değildir; lâkin bu Oğuz geleneği çocuklarda Din ve Tanrı duygusunun perçinlendiği zamanlardır. “Ekberleme”den sonra bayram namazı için tam vaktinde ezan okunur ve böylece camiide hutbe ve namaz ibadeti başlar. Namaz bitip de dışarı çıkıldığı andan itibaren artık bayramlaşma başlamıştır. Fakat arada “Mezarlık” yani ata dede ziyareti başlar ki camiden çıkan bu tarafa yönelir. Çok eski bir gelenek olarak hanımlar bayram günü mezarlık ziyaretine gitmezler; ancak arife günü mezar temizliği, sulama, murt dikme ameliyelerine iştirak ederler; dolayısıyla camii cemaati de bayram günün ilk saatlerinde ibadet etmek ve en az bir “Yasin-i Şerif” okumak için önlerinde tertemiz bir mezarlık bulurlar. İslâmi geleneklerden olmayan bu mezarlık ziyareti belki Oğuzlar’ın dışında başka Müslümanlarda mevcut değildir. Mezarlık ziyaretinden sonra herkes evlerine koşmaz ve çıkışta genellikle musalla taşı yanına dizilirler ve devri daimi andıran ve son kişi ile biten ilk bayramlaşma burada başlar ve uzun kuyruklar teşekkül eder. Dolayısıyla birbiri ile bayramlaşmayan kalmaz.

 

Mezarlıktan çıkanlar evlerine vardıkları zaman sofralarını kurulmuş bulurlar; ala bir yemek yenir. Bizde kahvaltı gelenekleri sonradan oluşmuştur. Kahve hatta çay geleneği sefâ kabilinden ortaya çıkmıştır. Esas olan sabah yemek yemektir ki sürüleri başına gidecek olan çobanlar tok gideceklerdir. Artık sofra yerden kaldırılmaz ve bayramlaşmaya gelen akraba ile komşular hemen sofraya oturur ve azından nezaketen birkaç kaşık yemek alır. Bayramlaşma mutlaka yakın komşulardan başlar ve uzaklara kadar devam eder. Elbette akrabalıklar ve kan bağı da bu ziyaretlerde öncelik arzeder. Yaşlılar ve hastalar da ilk ziyaret edilecek mekânlardır. Bu ziyaretler elbette Ramazan’da 3 gün, Kurban’da 4 gün devam eder.

 

Herhalde Kurban ibadeti için bu bayram bir gün uzun tutulmuştur. İlginçtir ki Türklerin kurbanlı bayramları her vakit en az dört gün sürer. Bu da genel olarak Türkler’ın çok sık yaptığı kurban bayramlarının en önemli özelliğidir. Kurban etinin en az yedi sehmi özellikle kurban kesemeyeceklere dağıtılır, gerisi ev veya hane halkı tarafından birkaç gün içinde bitirilir. Bayramlarda sakatat yenmez;  iç organlar ya atılır yahud da temizlenerek sonraki zamanlarda bir Oğuz geleneği olarak “Bumbar-Paça” gibi çok güzel yemekler yapılır.  Dolayısıyla bayram bitince kurban eti de biter; eskiden şimdiki gibi  “Kanı dışarı, eti içeri” gibi kültürel haysiyetimize yakışmayan davranışlarda bulunulmazdı. Deriler bağırsakları ile beraber bir hayır kurumuna veriler, hayvan kesildikten sonra oluşan pıhtılaşmış kan gibi pislikler mutlak olarak  toplanır ve  toprağa gömülürdü. Bu gelenek de Türkler’e hastır ve başka milletlerde katiyen görülmez. Kurban ibadetinden sonra girdiğiniz “Oğuz” evinde katiyen pislik ve koku dahi göremezsiniz, her taraf tertemiz yıkanmıştır.

 

Muhabbetle.

(Bu konuyu daha bir yazı ile nihayetlendireceğiz.)

YORUM YAP

escort Bağcılar escort Bahçelievler escort Bakırköy escort Bayrampaşa escort Beylikdüzü escort Güngören escort İstiklal escort Kadıköy escort Sultanbeyli escort Üsküdar escort Avsallar escort Mahmutlar escort Oba escort Mecidiyeköy escort Ölüdeniz escort Güllük escort Kültür escort Ataşehir escort Avcılar escort Başakşehir escort Esenler escort Esenyurt escort Fatih escort Gaziosmanpaşa escort Kartal escort Küçükçekmece escort Maltepe escort Pendik escort Sultangazi escort Ümraniye escort Adapazarı escort Yalıkavak escort güvenilir casino siteleri Yalova escort Muğla escort Aydın escort Çanakkale escort Balıkesir escort Tekirdağ escort Manisa escort Trabzon escort Kahramanmaraşescort Kütahya escort Osmaniye escort Sivas escort Tokat escort Çorum escort Yozgat escort Isparta escort Elazığ escort Ordu escort Edirne escort Erzincan escort Zonguldak escort Rize escort Uşak escort Kırşehir escort Erzurum escort Giresun escort Amasya escort Sinop escort Niğde escort Bolu escort Karaman escort Kırıkkale escort Bayburt escort Ardahan escort Gümüşhane escort Artvin escort Çankırı escort Bartın escort Sinop escort Bilecik escort Karabük escort Burdur escort Nevşehir escort Kıbrıs escort Kırklareli escort Kastamonu escort Düzce escort Aksaray escort Adıyaman escort Afyon escort Arnavutköy escort Bebek escort Beşiktaş escort Beykoz escort Beyoğlu escort Büyükçekmece escort Çatalca escort Çekmeköy escort Eyüpsultan escort Kağıthane escort Sancaktepe escort Sarıyer escort Şile escort Silivri escort Şişli escort Taksim escort Zeytinburnu escort Aliağa escort Balçova escort Bayındır escort Bayraklı escort Bergama escort Beydağ escort Bornova escort Buca escort Çeşme escort Çiğli escort Karşıyaka escort Fehiye escort Marmaris escort Gaziemir escort Dikili escort Menderes escort Menemen escort Torbalı escort Atakum escort Çerkezköy escort Yenişehir escort Bodrum escort Toroslar escort Tarsus escort Silifke escort Mezitli escort Erdemli escort Anamur escort Akdeniz escort Melikgazi escort Elbistan escort Lüleburgaz escort İzmit escort İlkadım escort Çorlu escort Battalgazi escort Yeşilyurt escort Milas escort Ceyhan escort Çukurova escort Kozan escort Sarıçam escort Seyhan escort Emirdağ escort Sandıklı escort Merzifon escort Suluova escort Taşova escort Altındağ escort Batıkent escort Çankaya escort Çubuk escort Etimesgut escort Haymana escort Kahramankazan escort Keçiören escort Kızılcahamam escort Mamak escort Polatlı escort Pursaklar escort Sincan escort Ulus escort Yenimahalle escort Aksu escort Alanya escort Belek escort Demre escort Döşemealtı escort Elmalı escort Finike escort Gazipaşa escort Kaş escort Kemer escort Kepez escort Konyaaltı escort Korkuteli escort Kumluca escort Lara escort Manavgat escort Muratpaşa escort Serik escort Side escort Didim escort Efeler escort Nazilli escort Söke escort Altıeylül escort Ayvalık escort Bandırma escort Bigadiç escort Burhaniye escort Dursunbey escort Edremit escort Erdek escort Gömeç escort Gönen escort Havran escort İvrindi escort Karesi escort Kepsut escort Susurluk escort Büyükorhan escort Gemlik escort Görükle escort Gürsu escort Harmancık escort İnegöl escort İznik escort Karacabeyescort Kestel escort Mudanya escort Mustafakemalpaşa escort Nilüfer escort Orhangazi escort Osmangazi escort Yıldırım escort Biga escort Çan escort Gelibolu escort Karahayıt escort Merkezefendi escort Pamukkale escort Keşan escort Aziziye escort Palandöken escort Yakutiye escort Odunpazarı escort Tepebaşı escort Araban escort İslahiye escort Karkamış escort Nizip escort Nurdağı escort Oğuzeli escort Şahinbeyescort Şehitkamil escort Yavuzeli escort Bulancak escort Espiye escort Görele escort Altınözü escort Arsuz escort Antakya escort Defne escort Dörtyol escort Erzin escort Hassa escort İskenderun escort Kırıkhan escort Kumlu escort Payas escort Reyhanlı escort Samandağ escort Eğirdir escort Yalvaç escort Foça escort Karabağlar escort Kemalpaşa escort Kiraz escort Kınık escort Konak escort Narlıdere escort Ödemiş escort Tire escort Urla escort Safranbolu escort Akhisar escort Alaşehir escort Kırkağaç escort Salihli escort Sarıgöl escort Şehzadeler escort Soma escort Turgutlu escort Yunusemre escort Akkışla escort Bünyan escort Develi escort Kocasinan escort Talas escort Yahyalı escort Gazimusağa escort Girne escort İskele escort Lefke escort Lefkoşa escort Başiskele escort Çayırova escort Darıca escort Afşin escort Dulkadiroğlu escort Göksun escort Onikişubat escort Türkoğlu escort Kızıltepe escort Mut escort Dalaman escort Gümbet escort Datça escort Kavaklıdere escort Köyceğiz escort Menteşe escort Turgutreis escort Ula escort Yatağan escort Fatsa escort Altınordu escort Ünye escort Düziçi escort Kadirli escort Ardeşen escort Akyazı escort Arifiye escort Erenler escort Geyve escort Hendek escort Karasu escort Kaynarca escort Sapanca escort Derince escort Dilovası escort Gebze escort Gölcük escort Kandıra escort Karamürsel escort Kartepe escort Körfez escort Akşehir escort Beyşehir escort Bosna escort Ereğli escort Karapınar escort Meram escort Selçuklu escort Gediz escort Simav escort Tavşanlı escort Doğanşehir escort Bafra escort Çarşamba escort Boyabat escort Kapaklı escort Süleymanpaşa escort Erbaa escort Niksar escort Turhal escort Akçaabat escort Of escort Ortahisar escort Yomra escort Armutlu escort Çiftlikköy escort Çınarcık escort Akdağmadeni escort Boğazlıyan escort Sarıyaka escort Sorgun escort Alaplı escort Çaycuma escort Devrek escort Ereğli escort Kilimli escort Kozlu escort