DOLAR32,2017% -0.01
EURO35,0172% 0.01
STERLIN40,9145% 0.01
FRANG35,4295% 0.07
ALTIN2.505,28% 0,18
BITCOIN67.065,270.281

KIRGIZLAR

Yayınlanma Tarihi :
KIRGIZLAR

Ali BADEMCİ

           alibademci@gmail.com

 

Türkiye’de âlimler,  Kırgızlar’ın  anayurtta  pek varlık gösteremediğini yazarlar; bu görüş bugün için artık doğru değildir. XIX.asır sonlarında Türk Yazıtları  okununcaya kadar Göktürkler’i,  Çin kaynakları tam taranıncaya  özel isimlerin transkripsiyonu yapılıncaya kadar  Hunlar’ı   sâdece efsânelerden tanıyorduk; artık bu dönemler fevkâlade aydınlanmış  ve Türk tarihi  proto devirden itibaren bir bütün olarak ortaya konmuştur. Hâlâ Hun konusunda Gumilev gibi   Rus âlimlerinin çalışmalarına  yetişebilmiş değiliz ama, Göktürkler için aynı şeyi söyleyemeyiz! Bu konuda   günümüzün  en büyük Türk âlimi elbette  Ahmet Taşağıl’dır; irticalen konuşmalarda zayıf görülüyor ama,  tarih yazımında  bilgilerini aşmak mümkün değildir! Son zamanlarda  Türk, Çin, İslâm kaynaklarını  bir potada eritmiştir ki, bu bugüne kadar başarılmamış en önemli  merhaledir. İnşaallah öğrencileri kendini aşacaktır. Lütfen onu iyi takip ediniz! Hunlar konusunda da Ali Ahmetbeyoğlu’ndan çok şey beklemekteyiz! Bizler onlarla halk ve genç araştırmacılar arasında sadece  bir pencere veya köprüyüz!

 

KIRGIZLAR

 

Türkistan Cumhuriyetleri’nden kardeş devlet Kırgızistan, bağımsızlığının 25.yılını kutluyor. Bizler de ancak nice yıllar ve asırlara  diyebiliyoruz! Türkiye’de yeni nesillere  Kırgızistan’ı  rahmetli  Turan Yazgan  hocam öğretti ve sevdirdi; zaman ne kadar hızlı geçiyor ki, 23 Kasım günü onun ebediyete intikalinin  altıncı yılına giriyoruz. Sovyetler’in dağılmasından sonra Kırgızlar’ın  bağımsızlık ilânı 31 Ağustos, tanınması ise 25 Aralık 1991’dir. Yüzölçümü 200 bin km. karedir; Türkiye’nin  küçük bir bölgesi olarak düşünebilirsiniz; ama nüfus böyle bir bölgemizin taşıdığı kadar değil, ancak 6 milyon civarındadır. Kişi başına milli gelir 2500 dolardır, yani bizim paramızla 7500 lira.  Dolayısiyle  su gibi bir zenginliği ve bakir tabii kaynaklarına rağmen  çok  fakir bir ülke! Bütün Türkistan’ı cennet hâline  getiren, dünyanın en büyük nehirlerinden Seyhun ve Ceyhun   büyük ölçüde Kırgızistan’dan çıkıyor! Fakat kışın ısınacak kadar doğalgaz ve aydınlanacak kadar elektrik bulamıyorlar!

 

Kırgızlar Türk ırkının çok dağılmayan ana kavimlerinden; uzun tarih yıllarında, iyi tanımı yapılmamış Ortaasya’nın, dışına   taştıkları söylenemez; lâkin Asya’da evvelâ Türk  kavim ve kabileleri, sonra da Çin gibi ana,  Moğol gibi küsürat, İranî gibi bulanık,  Rus gibi emperyalist  milliyetleri, Kırgız adını konu etmeden îzah edemezsiniz. İlim adamları 50 yıl evvel bugünkü Kazakistan’a “Kırgizistan” derlerdi; şimdiki Kırgızistan’a da  tarih sosyolojisi hep “Karakırgızlar” ülkesi demiştir. Kazakistan’ın kuzeyinden  itibaren  bütün bugünkü Moğolistan Kırgız yurdudur ki, hâlâ Kuzey Moğolistan’ın  başta   Rus haritalarında  adı Kırgızistan’dır! Bugün Sibirya’dan doğuya doğru Rusya federasyonu cumhuriyetlerinden Hakasya, Tuva, Altay cumhuriyetlerini  Kırgız adı geçmeden sosyolojiye  aktaramazsınız! Hatta  Çuvaşistan, Yakut(Saha), Tataristan-Başkurdistan cumhuriyetleri de öyledir. Bunun da ötesinde  Özbekistan-Tacikistan-Türkmenistan, hattâ  Doğu Türkistan’da Uygur varlığını da  Kırgız etnonimini açmadan  anlamdıramazsınız! Bugünkü Özbekler’in birçoğuna Kırgız Özbekleri, Kazaklar’a Kırgız Kazakları dendiği   en ilmi çalışmalarda bile  yeralmaktadır.

 

Türkiye’de âlimler,  Kırgızlar’ın  anayurtta  pek varlık gösteremediğini yazarlar; bu görüş bugün için artık doğru değildir. XIX.asır sonlarında Türk Yazıtları  okununcaya kadar Göktürkler’i,  Çin kaynakları tam taranıncaya  özel isimlerin transkripsiyonu yapılıncaya kadar  Hunlar’ı   sâdece efsânelerden tanıyorduk; artık bu dönemler fevkâlade aydınlanmış  ve Türk tarihi  proto devirden itibaren bir bütün olarak ortaya konmuştur. Hâlâ Hun konusunda Gumilev gibi   Rus âlimlerinin çalışmalarına  yetişebilmiş değiliz ama, Göktürkler için aynı şeyi söyleyemeyiz! Bu konuda   günümüzün  en büyük Türk âlimi elbette  Ahmet Taşağıl’dır; irticalen konuşmalarda zayıf görülüyor ama,  tarih yazımında  bilgilerini aşmak mümkün değildir! Son zamanlarda  Türk, Çin, İslâm kaynaklarını  bir potada eritmiştir ki, bu bugüne kadar başarılmamış en önemli  merhaledir. İnşaallah öğrencileri kendisini aşacaktır. Lütfen onu iyi takip ediniz! Hunlar konusunda da Ali Ahmetbeyoğlu’ndan çok şey beklemekteyiz! Bizler onlarla halk ve genç araştırmacılar arasında sadece  bir pencere veya köprüyüz!

 

Düne kadar tarih ve kültür tarihimiz  oryantalistlerin eline bırakılmıştı, ki onlar Kırgızlar’ın Türk soylu olmadığını iddia ediyorlardı. Efendim onlar yeşil veya mavi gözlü, kızıl veya sarı saçlı imiş! Efsanelerde  “Kurt”tan  türediklerine dair masallar da yokmuş! Bu ölçülerle  bir insan topluluğu veya kültürün  milliyetini tesbit etmek mümkün mü? Dilin bile  etnolojik ölçü olmayı kaybettiği bir devirde  müsbet bir ilim olan fiziği kullanarak nasıl milliyet tesbit edebiliriz? Elbette etnoloji bir coğrafya bilimidir  ve  tarih ile kültürü  önce coğrafya ile açıklamalıyız! Mavi veya yeşil gözlülük, kızıl veya sarışınlık bütün Türk ana kavimlerinde vardır; Kıpçak deyimi tamamen  bu özelliklerle açıklanmaktadır! Bu özelliklerin en az olduğu  sanılan Oğuzlar’ın  Anadolu Yörüklerinde  hem renkli göz hem de  sarışınlık bazı bölgelerde  hâkim  görünüş veya şekil hâline gelmiştir.

 

Kırgız etnistesini coğrafya, tarih ve sosyoloji ile tesbit edeceksiniz. Bugünkü Kırgız adını Büyük Hun İmparatoru  Motun’dan beri  tanıyoruz ve Hun coğrafyası da bu hakikate şahitlik etmektedir.  İlmî kaynakların ifâdesine göre  yoğunlukları Hun coğrafyasının da kuzeyindedir  ki   bugün bile yer ve boy adları  ile bunu görebiliriz. Kesin olarak ifâde edilir ki  MÖ. 203 yılları, yani Hun teşekkülü sırasında  Kırgızlar Altay Dağları  kuzeyinde Kem Irmağı’nin iki tarafında yaşıyorlardı. Hunlar’ın büyümesi ve genişlemesine  paralel olarak   bu sırada Kırgız tarihinde  herhalde iki asra yakın bir boşluk oluşmuştur. İşte bu devrede  bugünkü Issık (Sıcak) Göl  kuzeyine indikleri tesbiti yapılmıştır. Elbette  Hun oluşumuna diğer Türk kavimleri gibi esaslı bir iştirakleri bulunmaktadır.

 

Kırgızlar’ın  VI.yüzyıl ortalarında  Göktürk oluşumuna tam olarak katıldıklarını  elimizde en önemli mataryel olan  Yazıtlar’dan bilmekteyiz. Bir önceki devir ise birçok Göktürk kavmi gibi Çin idarelerine iştiraktir. Batı Hunları ile birlikte   Doğu ve Orta Avrupa’ya geçtikleri hakkında  herhalde  sağlam deliller bulunmuyor; esasında olmaması mümkün değildir, çünkü Göktürkler’in  Karadeniz’in kuzeyindeki varlıkları ve etkinliklerini biliyoruz! Demirkapı,  Yazıtlar’da geçiyor, lâkin  hudûd olduğu hakkındaki  bilgilere ne dereceye kadar katılabiliriz! Elbette bu konuda da yeni çalışmalara  ihticımız bulunmaktadır, ki  devlet devamlılığı açısından  Hunlar’ın Göktürkler’e   dönüştüğünü  daha sarih anlamak zorundayız.

 

Şu husus önemli bir gerçektir ki  Göktürkler’in dağılmasında  Uygurlar ile birlikte  veya ayrı vaziyette Kırgızlar  en önemli  muhalif güçtür, ki  Uygurlar’dan sonra  Göktürk idaresi  onların eline geçmiştir.  İslâmi dönemin önemli bir ağırlıkla, X. asırda Göktürkler’in tarih sahnesinden çekilmesiyle   Türk kavimlerinin üzerine çöküşünden sonra elbette  Kırgızlar’ı daha iyi tanıma imkânımız vardır.  Bir Türk kavimler birliği olan Tölesler ve İslâmi dönemde Oğuz’luğun  temeli olan Türgişler’de de  Kırgız rolü pek açıktır! Moğollar’ın Gizli Tarihi’nde   ifâde edildiği üzere onlar  Cengiz oluşumunda da bulunmuşlardır. Dolayısle Timurlular devrinden sonra Oğuzlar gibi  artık iyice İslâmlaşmış Kırgızlar’ın çok net bir şekilde resimlerini görüyoruz.

 

Bağımsızlığının daha ilk gününden  itibaren  Türkiye Kırgızistan’a çok önem vermiştir ve onları ilk tanıyan ülkedir. Manas Üniversitesi bir Türkiye-Kırgızistan bilim yuvasıdır. Türkiye’den giden bilim adamlarının üstün gayretleri ile  üniversite 1997-98 öğretim yılından beri  faaliyettedir. Birçok lisans, üst lisans ve doktora  mezunu vermiştir. Türkiye Üniversiteleri de her bakımdan Manas ve öğrencilerine değer ve yer vermektedir. Bugün bu bilim faaliyetleri dolayısiyle  Türklük daha aydınlıktır. Tabii bu arada Turan Yazgan Hoca’nın İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi’nin  1 Nisan 1993’ten  faaliyette bulunduğunu  ve pek değerli  hizmetler ifâ ettiğini  unutmamamız gerekiyor.

 

İyi pazarlar, huzurlu olun.

 

YORUM YAP

escort Bağcılar escort Bahçelievler escort Bakırköy escort Bayrampaşa escort Beylikdüzü escort Güngören escort İstiklal escort Kadıköy escort Sultanbeyli escort Üsküdar escort Avsallar escort Mahmutlar escort Oba escort Mecidiyeköy escort Ölüdeniz escort Güllük escort Kültür escort Ataşehir escort Avcılar escort Başakşehir escort Esenler escort Esenyurt escort Fatih escort Gaziosmanpaşa escort Kartal escort Küçükçekmece escort Maltepe escort Pendik escort Sultangazi escort Ümraniye escort Adapazarı escort Yalıkavak escort güvenilir casino siteleri Yalova escort Muğla escort Aydın escort Çanakkale escort Balıkesir escort Tekirdağ escort Manisa escort Trabzon escort Kahramanmaraşescort Kütahya escort Osmaniye escort Sivas escort Tokat escort Çorum escort Yozgat escort Isparta escort Elazığ escort Ordu escort Edirne escort Erzincan escort Zonguldak escort Rize escort Uşak escort Kırşehir escort Erzurum escort Giresun escort Amasya escort Sinop escort Niğde escort Bolu escort Karaman escort Kırıkkale escort Bayburt escort Ardahan escort Gümüşhane escort Artvin escort Çankırı escort Bartın escort Sinop escort Bilecik escort Karabük escort Burdur escort Nevşehir escort Kıbrıs escort Kırklareli escort Kastamonu escort Düzce escort Aksaray escort Adıyaman escort Afyon escort Arnavutköy escort Bebek escort Beşiktaş escort Beykoz escort Beyoğlu escort Büyükçekmece escort Çatalca escort Çekmeköy escort Eyüpsultan escort Kağıthane escort Sancaktepe escort Sarıyer escort Şile escort Silivri escort Şişli escort Taksim escort Zeytinburnu escort Aliağa escort Balçova escort Bayındır escort Bayraklı escort Bergama escort Beydağ escort Bornova escort Buca escort Çeşme escort Çiğli escort Karşıyaka escort Fehiye escort Marmaris escort Gaziemir escort Dikili escort Menderes escort Menemen escort Torbalı escort Atakum escort Çerkezköy escort Yenişehir escort Bodrum escort Toroslar escort Tarsus escort Silifke escort Mezitli escort Erdemli escort Anamur escort Akdeniz escort Melikgazi escort Elbistan escort Lüleburgaz escort İzmit escort İlkadım escort Çorlu escort Battalgazi escort Yeşilyurt escort Milas escort Ceyhan escort Çukurova escort Kozan escort Sarıçam escort Seyhan escort Emirdağ escort Sandıklı escort Merzifon escort Suluova escort Taşova escort Altındağ escort Batıkent escort Çankaya escort Çubuk escort Etimesgut escort Haymana escort Kahramankazan escort Keçiören escort Kızılcahamam escort Mamak escort Polatlı escort Pursaklar escort Sincan escort Ulus escort Yenimahalle escort Aksu escort Alanya escort Belek escort Demre escort Döşemealtı escort Elmalı escort Finike escort Gazipaşa escort Kaş escort Kemer escort Kepez escort Konyaaltı escort Korkuteli escort Kumluca escort Lara escort Manavgat escort Muratpaşa escort Serik escort Side escort Didim escort Efeler escort Nazilli escort Söke escort Altıeylül escort Ayvalık escort Bandırma escort Bigadiç escort Burhaniye escort Dursunbey escort Edremit escort Erdek escort Gömeç escort Gönen escort Havran escort İvrindi escort Karesi escort Kepsut escort Susurluk escort Büyükorhan escort Gemlik escort Görükle escort Gürsu escort Harmancık escort İnegöl escort İznik escort Karacabeyescort Kestel escort Mudanya escort Mustafakemalpaşa escort Nilüfer escort Orhangazi escort Osmangazi escort Yıldırım escort Biga escort Çan escort Gelibolu escort Karahayıt escort Merkezefendi escort Pamukkale escort Keşan escort Aziziye escort Palandöken escort Yakutiye escort Odunpazarı escort Tepebaşı escort Araban escort İslahiye escort Karkamış escort Nizip escort Nurdağı escort Oğuzeli escort Şahinbeyescort Şehitkamil escort Yavuzeli escort Bulancak escort Espiye escort Görele escort Altınözü escort Arsuz escort Antakya escort Defne escort Dörtyol escort Erzin escort Hassa escort İskenderun escort Kırıkhan escort Kumlu escort Payas escort Reyhanlı escort Samandağ escort Eğirdir escort Yalvaç escort Foça escort Karabağlar escort Kemalpaşa escort Kiraz escort Kınık escort Konak escort Narlıdere escort Ödemiş escort Tire escort Urla escort Safranbolu escort Akhisar escort Alaşehir escort Kırkağaç escort Salihli escort Sarıgöl escort Şehzadeler escort Soma escort Turgutlu escort Yunusemre escort Akkışla escort Bünyan escort Develi escort Kocasinan escort Talas escort Yahyalı escort Gazimusağa escort Girne escort İskele escort Lefke escort Lefkoşa escort Başiskele escort Çayırova escort Darıca escort Afşin escort Dulkadiroğlu escort Göksun escort Onikişubat escort Türkoğlu escort Kızıltepe escort Mut escort Dalaman escort Gümbet escort Datça escort Kavaklıdere escort Köyceğiz escort Menteşe escort Turgutreis escort Ula escort Yatağan escort Fatsa escort Altınordu escort Ünye escort Düziçi escort Kadirli escort Ardeşen escort Akyazı escort Arifiye escort Erenler escort Geyve escort Hendek escort Karasu escort Kaynarca escort Sapanca escort Derince escort Dilovası escort Gebze escort Gölcük escort Kandıra escort Karamürsel escort Kartepe escort Körfez escort Akşehir escort Beyşehir escort Bosna escort Ereğli escort Karapınar escort Meram escort Selçuklu escort Gediz escort Simav escort Tavşanlı escort Doğanşehir escort Bafra escort Çarşamba escort Boyabat escort Kapaklı escort Süleymanpaşa escort Erbaa escort Niksar escort Turhal escort Akçaabat escort Of escort Ortahisar escort Yomra escort Armutlu escort Çiftlikköy escort Çınarcık escort Akdağmadeni escort Boğazlıyan escort Sarıyaka escort Sorgun escort Alaplı escort Çaycuma escort Devrek escort Ereğli escort Kilimli escort Kozlu escort