DOLAR 31,3677 % 0.42
EURO 34,0595 % 0.51
STERLIN 39,7661 % 0.47
FRANG 35,5200 % 0.53
ALTIN 2.100,98 % 2,34
BITCOIN 1.944.930 -0.307

Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacip

Yayınlanma Tarihi : Güncelleme Tarihi :
Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacip

“Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacip”

Kenan Eroğlu 

 

Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacib’i ne kadar tanıyoruz. Türk dili ve edebiyatının olduğu kadar Türk kültür tarihinin de bu en önemli eserini ve onun yazarı olan Yusuf Has Hacib’i ne kadar tanıyoruz. Bizim toplum için Kutadgu Bilig hala el sürülmemiş bir hazine gibi karşımızda durmaktadır. Bu önemli ve muazzam eser hakkında duyduğumuz üç beş kelimenin dışında ne biliyoruz. Bu büyük eserin ne zaman, nerede ve ne için yazıldığı konusunda ilgili olanlar dışında pek bir bilgiye sahip olmadığımız bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Bu yüzden milli şuur sahibi insanların bu büyük eseri ve bu büyük eserin yazarını tanımaları gerektiği Kanaat’ını taşıyorum. Bu konuda tanıtıcı yazılar yazmayı da milli şuur sahibi birisi olarak milli bir görev olarak telakki ediyorum.

Biz Türkler kendi geçmişimizi tanıdıkça hem geleceğimizi kurmada hem de kendi benliğimizi bulmada önemli bir yol kat edeceğiz. Geçmişimiz bilinmeden gelecek için önemli hamleler yapılamaz.
Bu yüzden geçmişte kalmış değerlerimiz gün yüzüne çıkartmak ve onları yeniden, yeniden hatırlamak mecburiyetindeyiz.

Bu amaçla Şakir Ülkütaşır tarafından yazılan “Kutadgu Bilig ve Yusuf Has Hacip” konulu yazıyı aşağıda aktarıyorum:

 

“Yusuf Has Hacib, XI. Yüzyılda yaşamış Balasagun’lu bir şairdir. Sonradan önemli mevki işgal eden bir devlet adamı olmuştur. Bununla beraber, hayatı hakkında gene de yeteri kadar bilgiye sahip değiliz. Yusuf, devrin en işlenmiş dili olan Doğu (Hakaniye) Türkçesi ile yazılan, Kutadgu Bilig (Mesut olmayı sağlayan ilim) adlı manzum eserin nazımıdır. Yusuf, bu eserini 1069 (461) yılında Balasagun’da yazmağa başlamış, 1070 (462) de Kaşgar’da ikmal etmiştir.”    

      “Yusuf, kitabını ikmal edince bunu, Karahanlı hükümdarı “Tabgaç Buğra Karahan Ebu Ali Hasan Han”a sunmuş, Han da bu eseri çok beğendiği için Yusuf’u takdiren “Has Hacib = Uluğ Hacib” liğe tayin etmiştir. Yusuf, böylece Karahanlıların önemli bir devlet adamı da olmuştur. Yusuf Has Hacib, İslam’dan evvelki eski Türk devlet teşkilatını, Türk içtimai hayatını, bu sahadaki gelenekleri çok iyi bilen bir devlet adamıdır. Eserinde, kendi zamanından dört asır önce gelip-geçmiş olan “Göktürk İmparatorluğu” devlet adamlarının, siyasi ve ictimai mahiyetteki hikmetlerini bile nakletmektedir. Onun, mükemmel bir İslâmî bilgiye sahip ve Acem edebiyatının inceliklerine vakıf olduğunu, eserinden de pek iyi anlamaktayız.”

“Kutadgu Bilig, şeklen de büyük ve manzum bir edebi eser olup, 6645 beyitten, yani 13290 mısradan mürekkeptir. Mesnevi tarzında Aruz ile yazılmıştır. Vezni, üç “Fa’ülün” ile “Fa’ ül” dır. Dil Doğu (Hakaniye) Türkçesi denilen çok temiz, edebi bir Türkçedir. Onu, Uygur metinlerinin yenisi sayabiliriz. Karahanlılar, İslamı kabul, daha açık bir ifadeyle Orta Asya Türkleri arasında İslamiyet taammüm ettikten sonra, bilhassa yazı-edebiyat diline Arap ve Fars sözleri de karıştı. Bu itibarla Kutadgu Bilig, İslamı kabulden (920-940), hele dini ilimlerin revaç bulmasından sonra yazılması dolayısiyle içine bazı Arapça (bilhassa dini) ve Farsça (bilhassa edebi) kelimelerin de girmesi tabii oldu. Buna rağmen Kutadgu Bilig, yine Türk dili, eski Türk ictimai hayatı için baha biçilmez bir kaynak, bir hazinedir; Türk edebiyatının dev şaheserlerinden biridir.”

“Kutadgu Bilig, ilk yazılışında Uygur harfleriyle yazılmıştır. O devirde Karahanlılar ülkesinde resmi ve halk yazışma işlerinde bu alfabe hakimdi. Fakat dil, tamamen Türkçe idi. Yusuf, Kutadgu Bilig’i on sekiz aylık sürekli bir çalışmadan sonra yazıp bitirmiştir. Bitirme tarihi eserin sonunda şöyle tesbit ediliyor:”

 

“Yıl altmış iki erdi tört yüz bile

                    Bitiyüb tüketdim bu söz olgöre”

 

      Kitabın başka bir yerinde de bu hususta yine:

 

                    “Yıl altmış iki erdi tört yüz bile

                    Bu söz sözledim men tutup can süre”

 

“Denilmektedir.

      Kutadgu Bilig, ilk Türk-İslâm eseri olduğu için Yusuf, bu arada şu mütalaaları da ilave ediyor ve: “Arapça (Tazi dili ile), Tajikçe (yani Farsça) kitaplar öküş (çok), bizim tilimizde (yani Türk dilinde) bu birinci ukuş (kitap)” diyor. Maahaza, bu arada, Türkçenin noksanlığından şikâyet ederek şöyle “kesik (eksik, noksan) takı (dahi) kördüm bu Türkçe sözin” demekten de kendini alamıyor.”

      “Kutadgu Bilig, küçük-küçük seksen iki fasıldan (tab’dan) mürekkep olup, X. Yüzyılda bir İslam-Türk devleti (932-1212) olarak tarih sahasına çıkan Karahanlıların devlet teşkilatını -bu meyanda sosyal ve kültürel seviyesini- bildiren en kıymetli bir kaynaktır. Bu arada şu noktayı da kaydedelim ki, eser, aynı zamanda, İslamiyet’ten önceki eski Türk devlet teşkilatının ve kültürünün de hemen bütün geleneklerini aksettirmektedir.”

“Kutadgu Bilig’de, hükümet idaresi düsturları (yani devlet vazaifi) ile iyi bir vezirin, kumandanın, subaşının, bitikçinin (kâtibin), elçinin (yalavaçın) vb. vazifeleri, bunların haiz olması gereken vasıfları da birer birer zikredilmektedir.”

      “Kutadgu Bilig’de şecaat, namuskârlık, sadakat, azsöz, kader ve kazaya rıza, cömertlik, büyüklere hürmet ve tevazu gibi insani hasletler, en önemli ahlak esaslarını, kaidelerini teşkil etmektedir. Eser, bu yönden de içtimai büyük bir değer taşır. Kitapta, zikredilen bu ahlaki düsturlar meyanında bir hükümdarın, bir beyin halka karşı olan vazifeleri, vezirlerin, muhtelif derecedeki devlet memurlarının bu sahada nasıl hareket etmeleri gerekeceği, devlet ve milleti mutazarrır edecek fenalıklardan kaçınılması gibi esaslar da yer almaktadır.”

      Biz bu ve buna benzer yazılarımızla geçmişte yaşamış ve Türk milletine hizmet etmiş fakat nedendir bilinmez bu günlerde pek bilinmeyen ve pek de adları anılmayan büyüklerimizi anmak ve onları yad etmek amacı güdüyoruz. Bu yolla da onlara karşı olan vazifemizi bir nebze olsun yerine getirmenin mutluluğunu taşıyoruz.

(Not: Devam edecek)

 

M. Şakir Ülkütaşır, “Yusuf Has Hacib ve Kutadgu Bilig Üzerine Küçük Bir Araştırma, Türk Kültürü dergisi, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü yayını, Ayyıldız matbaası, Ankara Aralık 1970, Yıl IX, Sayı: 98, S:93-94.

YORUM YAP

escort Bağcılar escort Bahçelievler escort Bakırköy escort Bayrampaşa escort Beylikdüzü escort Güngören escort İstiklal escort Kadıköy escort Sultanbeyli escort Üsküdar escort Avsallar escort Mahmutlar escort Oba escort Mecidiyeköy escort Ölüdeniz escort Güllük escort Kültür escort Ataşehir escort Avcılar escort Başakşehir escort Esenler escort Esenyurt escort Fatih escort Gaziosmanpaşa escort Kartal escort Küçükçekmece escort Maltepe escort Pendik escort Sultangazi escort Ümraniye escort Adapazarı escort Yalıkavak escort güvenilir casino siteleri Yalova escort Muğla escort Aydın escort Çanakkale escort Balıkesir escort Tekirdağ escort Manisa escort Trabzon escort Kahramanmaraşescort Kütahya escort Osmaniye escort Sivas escort Tokat escort Çorum escort Yozgat escort Isparta escort Elazığ escort Ordu escort Edirne escort Erzincan escort Zonguldak escort Rize escort Uşak escort Kırşehir escort Erzurum escort Giresun escort Amasya escort Sinop escort Niğde escort Bolu escort Karaman escort Kırıkkale escort Bayburt escort Ardahan escort Gümüşhane escort Artvin escort Çankırı escort Bartın escort Sinop escort Bilecik escort Karabük escort Burdur escort Nevşehir escort Kıbrıs escort Kırklareli escort Kastamonu escort Düzce escort Aksaray escort Adıyaman escort Afyon escort Arnavutköy escort Bebek escort Beşiktaş escort Beykoz escort Beyoğlu escort Büyükçekmece escort Çatalca escort Çekmeköy escort Eyüpsultan escort Kağıthane escort Sancaktepe escort Sarıyer escort Şile escort Silivri escort Şişli escort Taksim escort Zeytinburnu escort Aliağa escort Balçova escort Bayındır escort Bayraklı escort Bergama escort Beydağ escort Bornova escort Buca escort Çeşme escort Çiğli escort Karşıyaka escort Fehiye escort Marmaris escort Gaziemir escort Dikili escort Menderes escort Menemen escort Torbalı escort Atakum escort Çerkezköy escort Yenişehir escort Bodrum escort Toroslar escort Tarsus escort Silifke escort Mezitli escort Erdemli escort Anamur escort Akdeniz escort Melikgazi escort Elbistan escort Lüleburgaz escort İzmit escort İlkadım escort Çorlu escort Battalgazi escort Yeşilyurt escort Milas escort Ceyhan escort Çukurova escort Kozan escort Sarıçam escort Seyhan escort Emirdağ escort Sandıklı escort Merzifon escort Suluova escort Taşova escort Altındağ escort Batıkent escort Çankaya escort Çubuk escort Etimesgut escort Haymana escort Kahramankazan escort Keçiören escort Kızılcahamam escort Mamak escort Polatlı escort Pursaklar escort Sincan escort Ulus escort Yenimahalle escort Aksu escort Alanya escort Belek escort Demre escort Döşemealtı escort Elmalı escort Finike escort Gazipaşa escort Kaş escort Kemer escort Kepez escort Konyaaltı escort Korkuteli escort Kumluca escort Lara escort Manavgat escort Muratpaşa escort Serik escort Side escort Didim escort Efeler escort Nazilli escort Söke escort Altıeylül escort Ayvalık escort Bandırma escort Bigadiç escort Burhaniye escort Dursunbey escort Edremit escort Erdek escort Gömeç escort Gönen escort Havran escort İvrindi escort Karesi escort Kepsut escort Susurluk escort Büyükorhan escort Gemlik escort Görükle escort Gürsu escort Harmancık escort İnegöl escort İznik escort Karacabeyescort Kestel escort Mudanya escort Mustafakemalpaşa escort Nilüfer escort Orhangazi escort Osmangazi escort Yıldırım escort Biga escort Çan escort Gelibolu escort Karahayıt escort Merkezefendi escort Pamukkale escort Keşan escort Aziziye escort Palandöken escort Yakutiye escort Odunpazarı escort Tepebaşı escort Araban escort İslahiye escort Karkamış escort Nizip escort Nurdağı escort Oğuzeli escort Şahinbeyescort Şehitkamil escort Yavuzeli escort Bulancak escort Espiye escort Görele escort Altınözü escort Arsuz escort Antakya escort Defne escort Dörtyol escort Erzin escort Hassa escort İskenderun escort Kırıkhan escort Kumlu escort Payas escort Reyhanlı escort Samandağ escort Eğirdir escort Yalvaç escort Foça escort Karabağlar escort Kemalpaşa escort Kiraz escort Kınık escort Konak escort Narlıdere escort Ödemiş escort Tire escort Urla escort Safranbolu escort Akhisar escort Alaşehir escort Kırkağaç escort Salihli escort Sarıgöl escort Şehzadeler escort Soma escort Turgutlu escort Yunusemre escort Akkışla escort Bünyan escort Develi escort Kocasinan escort Talas escort Yahyalı escort Gazimusağa escort Girne escort İskele escort Lefke escort Lefkoşa escort Başiskele escort Çayırova escort Darıca escort Afşin escort Dulkadiroğlu escort Göksun escort Onikişubat escort Türkoğlu escort Kızıltepe escort Mut escort Dalaman escort Gümbet escort Datça escort Kavaklıdere escort Köyceğiz escort Menteşe escort Turgutreis escort Ula escort Yatağan escort Fatsa escort Altınordu escort Ünye escort Düziçi escort Kadirli escort Ardeşen escort Akyazı escort Arifiye escort Erenler escort Geyve escort Hendek escort Karasu escort Kaynarca escort Sapanca escort Derince escort Dilovası escort Gebze escort Gölcük escort Kandıra escort Karamürsel escort Kartepe escort Körfez escort Akşehir escort Beyşehir escort Bosna escort Ereğli escort Karapınar escort Meram escort Selçuklu escort Gediz escort Simav escort Tavşanlı escort Doğanşehir escort Bafra escort Çarşamba escort Boyabat escort Kapaklı escort Süleymanpaşa escort Erbaa escort Niksar escort Turhal escort Akçaabat escort Of escort Ortahisar escort Yomra escort Armutlu escort Çiftlikköy escort Çınarcık escort Akdağmadeni escort Boğazlıyan escort Sarıyaka escort Sorgun escort Alaplı escort Çaycuma escort Devrek escort Ereğli escort Kilimli escort Kozlu escort