DOLAR32,2511% 0.14
EURO35,0023% 0.27
STERLIN41,0886% 0.43
FRANG35,2346% 0.08
ALTIN2.418,47% 0,36
BITCOIN69.053,990.635

ÖZBEK MANGIT-LAKAYLAR VE İBRAHİM BEY

Yayınlanma Tarihi :
ÖZBEK MANGIT-LAKAYLAR VE İBRAHİM BEY

         Ali BADEMCİ

alibademci@gmail.com

 

Elbette  Kongrat ve Mangıtlar’ın büyük çoğunluğu Volga Deltası’nda kalmıştır. Kongratlar hem Kazan hem de Kırım Hanlıları bünyesinde yer alırken Mangıtlar Kuzey Kafkasya ve Kazaistan’da Nogay adını almışlardır. Küçük Kaynarca Muahadesinden sonra  Osmanlı dünya devletliği  liginden düşünce   Kırım ve Kuzey Kafkasya’dan  bugün  ne oldukları bilmeyen dünya kadar  Kongrat ve Mangıt Türkiye’ye gelmişdir; bunlar direkt olarak  Türk adı ile bütünleşip aramızda  yaşarken, maalesef  Mangıtlar’ın biçoğu başta hanedan âilesi olmak üzere  önce Türkçeyi unutup Farsça konuşmaya başlamışlardır. Bugün için özellikle Özbekistan’da bulunan Mangıtlar hakkında  elimizde sağlam saha  bilgileri  bulunmamaktadır. Maalesef Türkiye Üniversitelerinde  Yüksek Lisans ve  Doktora yapan Özbek kardeşlerimiz bu kadar önemli konuları araştırıp bize nakledecekleri yerde  eften püften  konularla kendilerini kandırmaktadırlar. Nedense bu konulardan habersizdirler.

 

ÖZBEK MANGIT-LAKAYLAR VE İBRAHİM BEY

 

Tam üç yıl evvel sosyal medyada bir münakaşaya  müdahil olmuş, başlık yaptığımız  Özbek Lakaylar (Laqaylar)  hususunda, belki de bilmeden veya çok önceleri  tamamen yetişme ortamının duygusal tepkilerine dayanarak bir ilim adamımızın  doğru olmayan görüşlerine  katılmadığımızı  yazmıştım Şimdi nasıl olduysa eski defterleri karıştıran Türkiye ve Özbekistan’da yaşayan eğitimli kardeşlerimiz bu görüşlerimizi yeniden  ortama taşıyarak sürekli olarak  tarafımızdan bilgi istemektedir. Enver Paşa’ya karşı çıkıp onu tutuklayan “Kadimî Basmacı” İbrahim Lakay Bey’den ötürü bu kabile  ülkemizde  muhakkak iyi yönleri ile tanınmamaktadır. Belki de onunla ilgili  ilk müsbet bilgiler “1917-1934 Türkistan Milli İstiklal Hareketi ve Enver Paşa” adlı iki cild hacimli eserimizde yeralmıştır. Daha sonra neşrettiğimiz “Sarıklı Basmacı” adlı,   Paşa’nın  Genel Sekreteri Nafiz Türker Bey’in hatıraları ile de  bu görüşleri desteklemiştik. Ülkemizde fazla miktarda Buhârâ Emareti Hanedan âilesi mensubu olan   Mangıt var, bir miktar da  muhacir olarak gelmiş Lakay bulunmaktadır. Dünya yerinde durmuyor, tabii olarak Türkiye de öyle; eğitim yaygınlaşmış ve bu âilelerin çocukları yüksek öğrenimden geçerek  arayışlara girmişlerdir. “Biz kimiz, nereden geldik, neyiz?” İşte  bizim gibi insanlar da  buldukları kırık dökük bilgilerle  az çok onları teselli ediyor ve  belli araştırmalara sevk ediyor gibimize gelmektedir: İşte o sebeble bugün  bu konu üzerine biraz durmak istiyoruz.

 

Esasa bakarsak “Lakaylar” Emir Timur sonrası Türkistan’ında oldukça etkili ve gerçekte Orta Asyalı olamayan, batıdan gelme Kıpçak kabilesidir. Genel olarak bugünkü Tacikistan’ın  Düşenbe ve Göktaş bölgelerinde otururlar ve burada yoğun Tacikler ile tam bir tesanüd içinde yaşarlar. Sanıyoruz ki Tacikistan genel nüfusu içinde  sayıları birbirine eşittir; o sebeble Tacikistan  Cumhurbaşkanı Lakay, Başbakan ise Taciktir. Elbette Lakaylar Özbek diye tanımlanıyor, aslında  tarihte  Mangıt Hanedanı’nın  muhafızlık görevini yapmışlardır ve son Emir Mir Alim Han’a da katiyen ihanet etmemişlerdir. Bu sebeble bir ucu sosyalizm, diğer ucu milliyetçilikle rabıtalı “Cedidiler” bunları çok sevmezler. İşte Türkiye gibi bilinmeyen yerlerde de Amerikalılar’ın “Özbek Amazonları” dedikleri Lakaylar abalı duruma düşmüşlerdir.

Bilen insanımız azdır ama  Mangıtlar’ın kökü  Nogay’dır; İdil’de ilk Nogay Hanı da Mangıttır! O sebeble Lakaylar da Maveraünnehr’e   büyük ihtmalle Mangıtlar ile birlikle gelmişlerdir. Son zamanlarda  Rus âlimlerinin yaptığı etnolojik saha  çalışmalarında  Lakaylar’ın  Semiz veya Barlas olabileceği görüşleri ağırlık kazanmıştır. Dolayısiyle  hem Oğuzlar hem de Timuroğulları ile  münasebetleri olduğu  sonucuna varılmaktadır. Barlaslar’ın Lakaylığı Timur hanedenını  Moğolluk görüşlerinden beriye çekerken, Lakaylar’ın Barlaslığı ise  Özbekler’den önce  bu yurtlarda bulunduklarına delâlet etmektedir.

 

Elbette Orhun’da  Cengiz Han’ın dünya fethine çıkarken, cihangirin hatun tarafı Kongratlar gibi Mangıtlar da büyük yürüyüşe iştirak etmiş ve Cengiz nesli nazarında asâlet gösterisinde bulunmuşlardır. O sebeble Özbekler  Maveraünnehr’e indikten sonra  Kongratlar Harezm’de Hıyve Hanlığı, Mangıtlar ise Buhârâ’da Buhârâ Emirliği hanedanı olmuşlardır. Rus Çarlığı  bu hanedanların varlığına son vermiş, Bolşevikler de aynı durumu onaylamışlardır. Şimdi Kongratlat Karkalpak diye adlandırılıyor, Mangıtlar ise  büyük topluluk olarak  Lakaylar adı ile ancak Tacikistan’da temsil edilebiliyorlar. Bu da tarihin garip bir cilvesidir; ikisi de Emir Timur’un varisi durumundadır, ki artık bugün için  bölgesel adları Özbek, genel isimleri ise Türk’tür; hiçbir şekilde de Türklükten imtina etmezler!

 

Elbette  Kongrat ve Mangıtlar’ın büyük çoğunluğu Volga Deltası’nda kalmıştır. Kongratlar hem Kazan hem de Kırım Hanlıları bünyesinde yer alırken Mangıtlar Kuzey Kafkasya ve Kazakistan’da Nogay adını almışlardır. Küçük Kaynarca Muahadesinden sonra  Osmanlı dünya devletliği  liginden düşünce   Kırım ve Kuzey Kafkasya’dan  bugün  ne oldukları bilmeyen dünya kadar  Kongrat ve Mangıt Türkiye’ye gelmişdir; bunlar direkt olarak  Türk adı ile bütünleşip aramızda  yaşarken, maalesef  Mangıtlar’ın birçoğu başta hanedan âilesi olmak üzere  önce Türkçeyi unutup Farsça konuşmaya başlamışlardır. Bugün için özellikle Özbekistan’da bulunan Mangıtlar hakkında  elimizde sağlam saha  bilgileri  bulunmamaktadır. Maalesef Türkiye Üniversitelerinde  Yüksek Lisans ve  Doktora yapan Özbek kardeşlerimiz bu kadar önemli konuları araştırıp bize nakledecekleri yerde  eften püften  konularla kendilerini kandırmaktadırlar. Nedense bu konularda hocaların da gözleri kapalı ve bu kadar önemli  konulardan  habersizdirler.

 

Özbekler Meveraünnhr’de Emir Timur’dan sonra  çok büyük bir medeniyet servetin üzerine oturdular. Muhammed Baburşah gibi  Timuroğulları’nı  Türkistan’dan kovdular, sebebi belirsiz bir şekilde  “Türkmen” düşmanlığı yaparak  kendilerini  Fars Nakşileri veya Hocalar’ın kucağına attılar; böylece Türkistan’ı derin bir karanlığa gömerek âdeta  Rus Çarlığı’na dâvetiye çıkardılar. Her boydan yerli Türk unsurlar elbette  Özbek’liği  bozkırlılık ve başıbozukluk olarak anlıyorlardı, işte bu sebeble  Fars kültürü  üstün gelerek emperyalizmi davet etti. Aslında işin etüd edilmeyen tarafı burasıdır. Çarlar’a karşı  Ceditçilik, Bolşevikler’e karşı Basmacılık  başta Özbekler olmak üzere Türkistan’ın son şansı idi. Cihan Savaşı’nda  Enver ile başa çıkmayan Sarıkamış korkağı  Kaufman’ın tilmizi Frunze, Buhârâ altunları ile  iç isyanları bastırdıktan sonra yine bu maddî güçle  Enver Paşa’yı da,   Basmacılığı da  sildi süpürdü!

Lakay önder İbrahim  Basmacılığa  Mangıt Emiri Âlim Han’dan mansıp almak için girmişti, zaten han devrilmeden önce yüksek bir mansıp olan Dadhah’dı. Özbek ve Mangıt olmaları dolayısiyle yine bir Mangıt olan Âlim Han için bütün Lakaylar Emirci, yâni Kadimî yâni “Cedid” düşmanı idi ve bu bir iktidar olma mecburiyetinden ileri geliyordu. Sonraki hayatını iyice irdeler ve Belşevik mahkemelerinde yapılan sorgulamalarına bakarsak İbrahim “Emir” olmak istiyordu. İşte işin aslı budur. Enver Paşa meselesinde ihânet etmemiş midir?Tabii ki etmiştir.Ama o,  şartlar ne olursa olsun bir “Basmacı”dır ve ”Basmacılık” da Ruslar’a karşı mücadele demektir. Onun Cedidçiler’e karşı mücadelesi bir var olma ve görev meselesidir. Nitekim “Ceditçilik”in sükûtundan sonra ömrü Ruslar ile mücâdele ile geçmiştir.

Bugünkü Türkistan’da İbrahim Bey’e Enver Paşa ve Hacı Sami’den sonra “Başkumandan” gözü ile bakılmaktadır. Bu hiç de garipsenecek bir olay değildir. Çünkü Hacı Sami’den sonra o da Afganistan’a geçmiş,  fakat bir süre sonra yeniden Şarkî Buhârâ’ya gelerek mücâdele etmiş ve tekrar Afganistan’a geçişinde bu sefer hiç de Türk dostu olmayan Amanullah Han’ın devrilmesinde Habibullah Saka’nın Başkomutanı olarak görev yapmış ve Afganistan “Saka” iktidarını âdeta o tesis etmiştir. “Sakalar” devrinde ise eski veli nimeti Âlim Han’ı bile dinlememiş ve kısa süren bu devirde onunla da arası açılmış ve Nadir Han devrinde yeniden hortlayan “Abdalilik”den ikrâh ederek tekrar Türkistan’a geçmiş, yeni mücâdelede bu sefer yakalanmış ve âilesi ile birlikte 1930’larda kurşuna dizilmiştir. Elimizde bulunan sorgulamalarında hiçbir şekilde tavizkâr davranmamış aksine tam bir Türk’e yakışır biçimde ölümle dalga geçmiştir. Bugün Tacikistan’da bulunan Özbekler’in %90’ı Lakay’dır. Afganistan’da böyle bir nisab bilmiyorum ama Ruslar’ın buradan kovulmasında lokomotif olanlar Özbekler’dir. Afganistan’da bugünkü haşinlik, gericilik gibi kavramları da Lakay olarak düşünmek
ve konumuz olan “Mücâdele”de böyle görmek lâzımdır kanaatindeyim. Türkistan ve Türkiye’deki ilgililere derin saygı ile sunuyoruz.

 

YORUM YAP

Hayatullah27.08.2023 / Yanıtla

Merhabalar elinize sağlık iyi kaleme almışsınız ben bir Lakay olarak size çok teşekkür ederim

escort Bağcılar escort Bahçelievler escort Bakırköy escort Bayrampaşa escort Beylikdüzü escort Güngören escort İstiklal escort Kadıköy escort Sultanbeyli escort Üsküdar escort Avsallar escort Mahmutlar escort Oba escort Mecidiyeköy escort Ölüdeniz escort Güllük escort Kültür escort Ataşehir escort Avcılar escort Başakşehir escort Esenler escort Esenyurt escort Fatih escort Gaziosmanpaşa escort Kartal escort Küçükçekmece escort Maltepe escort Pendik escort Sultangazi escort Ümraniye escort Adapazarı escort Yalıkavak escort güvenilir casino siteleri Yalova escort Muğla escort Aydın escort Çanakkale escort Balıkesir escort Tekirdağ escort Manisa escort Trabzon escort Kahramanmaraşescort Kütahya escort Osmaniye escort Sivas escort Tokat escort Çorum escort Yozgat escort Isparta escort Elazığ escort Ordu escort Edirne escort Erzincan escort Zonguldak escort Rize escort Uşak escort Kırşehir escort Erzurum escort Giresun escort Amasya escort Sinop escort Niğde escort Bolu escort Karaman escort Kırıkkale escort Bayburt escort Ardahan escort Gümüşhane escort Artvin escort Çankırı escort Bartın escort Sinop escort Bilecik escort Karabük escort Burdur escort Nevşehir escort Kıbrıs escort Kırklareli escort Kastamonu escort Düzce escort Aksaray escort Adıyaman escort Afyon escort Arnavutköy escort Bebek escort Beşiktaş escort Beykoz escort Beyoğlu escort Büyükçekmece escort Çatalca escort Çekmeköy escort Eyüpsultan escort Kağıthane escort Sancaktepe escort Sarıyer escort Şile escort Silivri escort Şişli escort Taksim escort Zeytinburnu escort Aliağa escort Balçova escort Bayındır escort Bayraklı escort Bergama escort Beydağ escort Bornova escort Buca escort Çeşme escort Çiğli escort Karşıyaka escort Fehiye escort Marmaris escort Gaziemir escort Dikili escort Menderes escort Menemen escort Torbalı escort Atakum escort Çerkezköy escort Yenişehir escort Bodrum escort Toroslar escort Tarsus escort Silifke escort Mezitli escort Erdemli escort Anamur escort Akdeniz escort Melikgazi escort Elbistan escort Lüleburgaz escort İzmit escort İlkadım escort Çorlu escort Battalgazi escort Yeşilyurt escort Milas escort Ceyhan escort Çukurova escort Kozan escort Sarıçam escort Seyhan escort Emirdağ escort Sandıklı escort Merzifon escort Suluova escort Taşova escort Altındağ escort Batıkent escort Çankaya escort Çubuk escort Etimesgut escort Haymana escort Kahramankazan escort Keçiören escort Kızılcahamam escort Mamak escort Polatlı escort Pursaklar escort Sincan escort Ulus escort Yenimahalle escort Aksu escort Alanya escort Belek escort Demre escort Döşemealtı escort Elmalı escort Finike escort Gazipaşa escort Kaş escort Kemer escort Kepez escort Konyaaltı escort Korkuteli escort Kumluca escort Lara escort Manavgat escort Muratpaşa escort Serik escort Side escort Didim escort Efeler escort Nazilli escort Söke escort Altıeylül escort Ayvalık escort Bandırma escort Bigadiç escort Burhaniye escort Dursunbey escort Edremit escort Erdek escort Gömeç escort Gönen escort Havran escort İvrindi escort Karesi escort Kepsut escort Susurluk escort Büyükorhan escort Gemlik escort Görükle escort Gürsu escort Harmancık escort İnegöl escort İznik escort Karacabeyescort Kestel escort Mudanya escort Mustafakemalpaşa escort Nilüfer escort Orhangazi escort Osmangazi escort Yıldırım escort Biga escort Çan escort Gelibolu escort Karahayıt escort Merkezefendi escort Pamukkale escort Keşan escort Aziziye escort Palandöken escort Yakutiye escort Odunpazarı escort Tepebaşı escort Araban escort İslahiye escort Karkamış escort Nizip escort Nurdağı escort Oğuzeli escort Şahinbeyescort Şehitkamil escort Yavuzeli escort Bulancak escort Espiye escort Görele escort Altınözü escort Arsuz escort Antakya escort Defne escort Dörtyol escort Erzin escort Hassa escort İskenderun escort Kırıkhan escort Kumlu escort Payas escort Reyhanlı escort Samandağ escort Eğirdir escort Yalvaç escort Foça escort Karabağlar escort Kemalpaşa escort Kiraz escort Kınık escort Konak escort Narlıdere escort Ödemiş escort Tire escort Urla escort Safranbolu escort Akhisar escort Alaşehir escort Kırkağaç escort Salihli escort Sarıgöl escort Şehzadeler escort Soma escort Turgutlu escort Yunusemre escort Akkışla escort Bünyan escort Develi escort Kocasinan escort Talas escort Yahyalı escort Gazimusağa escort Girne escort İskele escort Lefke escort Lefkoşa escort Başiskele escort Çayırova escort Darıca escort Afşin escort Dulkadiroğlu escort Göksun escort Onikişubat escort Türkoğlu escort Kızıltepe escort Mut escort Dalaman escort Gümbet escort Datça escort Kavaklıdere escort Köyceğiz escort Menteşe escort Turgutreis escort Ula escort Yatağan escort Fatsa escort Altınordu escort Ünye escort Düziçi escort Kadirli escort Ardeşen escort Akyazı escort Arifiye escort Erenler escort Geyve escort Hendek escort Karasu escort Kaynarca escort Sapanca escort Derince escort Dilovası escort Gebze escort Gölcük escort Kandıra escort Karamürsel escort Kartepe escort Körfez escort Akşehir escort Beyşehir escort Bosna escort Ereğli escort Karapınar escort Meram escort Selçuklu escort Gediz escort Simav escort Tavşanlı escort Doğanşehir escort Bafra escort Çarşamba escort Boyabat escort Kapaklı escort Süleymanpaşa escort Erbaa escort Niksar escort Turhal escort Akçaabat escort Of escort Ortahisar escort Yomra escort Armutlu escort Çiftlikköy escort Çınarcık escort Akdağmadeni escort Boğazlıyan escort Sarıyaka escort Sorgun escort Alaplı escort Çaycuma escort Devrek escort Ereğli escort Kilimli escort Kozlu escort