DOLAR
8,3534
EURO
10,1249
ALTIN
499,00
BIST
1.459
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Gök Gürültülü
23°C
İstanbul
23°C
Gök Gürültülü
Salı Gök Gürültülü
22°C
Çarşamba Gök Gürültülü
22°C
Perşembe Gök Gürültülü
26°C
Cuma Gök Gürültülü
27°C
Yumurta tavuk, tavuk yumurta hikâyesi Fuat YILMAZER Yaptıklarının farkındalar mı bilemem ama ülkemiz çok sıkıntılı döneme giriyor. İktidar bloğu da, muhalefet bloğu da sevgisizlik, ayrışma, kutuplaştırma politikalarını bilerek isteyerek sürdürüyor. Halk ekonomik anlamda perişan, sosyal ve siyasal anlamda hoşnutsuz, iktidar buna çözüm yolu üretmek, çare bulmak için çalışmak yerine futboldaki...
NATO ZİRVESİNE DOĞRU Efendi BARUTÇU ÇANLAR KİMİN İÇİN ÇALIYOR  Bugün Brüksel’de yapılan NATO zirvesinde gözler Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’la ABD Başkanı Con Baydın arasındaki görüşmeye çevrilmiş durumda. Bu zirve ABD açısından yirminci yüzyılın yeniden tanzimi anlamını taşımaktadır. Bir önceki ABD başkanı Tıramp’ın Afganistan’daki Irak’taki ve dünyanın diğer muhtelif bölgelerindeki askeri varlığını...
OSMANLI’NIN LAİKLİĞE BAKIŞI Volkan Yaşar BERBER             Osmanlı son dönemlerinde yeni çağa ayak uydurabilme babında bir takım önergelerde bulunmaktan geri kalmamıştır. 1872’de Eyvah draması birden fazla evliliğe karşı, 1875 yılında Açık Baş isimli komedisi halkı dini alet ederek sömürenlere karşı sunulmuş olup destekte görmüştür. Avrupa’dan alınan her şeyin red edilmeyip bilakis...
ZİYA GÖKALP   Kenan EROĞLU              Bir süredir paylaştığımız Ziya Gökalp konusuna Kadircan Kaflı’nın görüşleri ile devam ediyoruz.            Yazı okunurken 1956 şartlarında yazıldığı unutulmamalıdır. Tek parti döneminin zapturapt uygulamaları, inanç ve fikir yönünden toplumun Batılılaşma-Çağdaşlaşma gibi belirsiz bir yöne doğru evirilmeye çalışıldığı zamanlardan de geçilip 1956’lara gelindiği de unutulmamalıdır.              Garip ve çeşitli uygulamalarla...

Şah İsmail’in Kazandırdığı ve Kaybettirdikleri

Şah İsmail’in Kazandırdığı ve Kaybettirdikleri
24.04.2014
0
A+
A-

Şah İsmail, şüphesiz ki Türk kültür ve tarihinde çok önemli bir şahsiyettir. Mutlaka her Türk devlet adamı gibi takdir edilecek yanları bulunmaktadır. Bu bakımdan İsmail’in üzerinden 500 yıl geçtikten sonra mutlaka tartışılması şarttır. Şimdi buna “Özeleştiri” diyorlar ama geçmişi tartışılmayan bir milletin geleceğinin düşünülmesi mümkün değildir. Biz Anadolu Türkleri olarak, belki devletlerimiz ayrıydı ama milletimiz birdi. Nasıl bugün oluşumları ayrı 6 Türk Devleti ve buna yakın Özerk Cumhuriyet’i, umum Türk devletleri hudutları dışında kalan münferit Türk toplulukları hepimizi ilgilendiriyorsa geçmişi de böyle görmek ve değerlendirmek zorundayız. Cumhuriyetin “Umumi Türk Tarihi” anlayışında eksiklikleri kabul etmekle beraber yanlışlığına hiç ihtimal veremem. Bu sebeplerle Cumhurbaşkanlığı forsunda yer alan Timur İmparatorluğu simgesine karşılık Safevi Devleti simgesinin olmayışını bir türlü anlayamamışımdır. Bazıları bunu Osmanlı ile sürtüşmeye bağlarlar ama aynı sürtüşme Emir Timur ile de yaşanmıştır. Bu işi bir takım inanç unsurları ile de izah edemeyiz. Çünkü “Fors”un temsil ettiği sosyal topluluğun önemli bir kısmı Anadolu’da yaşamakta ve pek canlı bir vaziyette ayakta durmaktadır. ”Fors”un kaynağı elbette Cumhuriyet ve Mustafa Kemal’dir. Meseleye bu açıdan bakarsak Anadolu’da sözü edilen insanların tamamı hâlâ bu görüşlerin en temiz taşıyıcılarıdır.

Şah İsmail

Şah İsmail Hatayi

Meseleye bu açıdan bakılınca bir arıza olduğu hemen göze çarpmaktadır. Şah İsmail ve dayandığı Türkmen aşiretlerini temsil eden Safevilerin, Türk Kültürüne çok büyük hizmetler ettikleri bir gerçektir. Hatta bu devletin oluşumunda insan kaynağı olarak Anadolu motiflerinin kullanması (F. Sümer), onları Anadolulu gözü ile görmemizi bile gerektirebilir. Elbette Pir Sultan Abdal ve daha niceleri netice itibariyle Anadolulu ozanlardır. Bunu inkâr edersek daha sonrakileri, bilhassa Âşık Veysel’i açıklamamız mümkün olmadığı gibi Yunus Emre’yi de, okul kitaplarından kaldırmamız gerekecektir. Bütün bunların ötesinde kendisi de çok büyük bir şair olan Şah İsmail’in, “Hatayî” mahlası ile söylediği tertemiz deyişleri nereye koyacağız? Bugün için  Şah İsmail ve Safeviler ile ilgili yapılan modern çalışmalarda onların dini görüşlerinin siyasi olduğu  fakat taşıdıkları “Türkmenlik” ruhunun,  zamanımızda önemli bir hakikat olarak ayakta durduğunu görmekteyiz. Bugün bu gerçeği Safevi topraklarında daha rahat müşahede etmemiz mümkündür. Çok ilgi çekicidir ki, o topraklarda bugün inançlarla ilgili en ufak bir tartışma yaşanmazken, Anadolu’da hâlâ o devrin münakaşalarının devam ettiğini esefle görüyoruz. Bu da, gerçeklerden ne kadar uzak ve yanlış yollarda olduğumuzu ispata yeterlidir. Demek bu konuda kabahati evvela kendimizde aramalıyız. İsmail’in Çaldıran’dan sonra hiçbir savaşa katılmayarak münzevi bir hayat yaşaması, bize onun iyi bir siyaset adamı olmaktan ziyade dehşet bir şair ve büyük bir düşünce adamı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bakımdan Şah İsmail ve Safevilerin Türk Kültür ve Edebiyatına katkılarını ve hâlâ devam eden tesirlerini katiyetle görmemezlikten gelemeyiz.

Şah İsmail’in iyi bir siyaset ve devlet adamı olmayı başaramadığını devletinin uzun ömürlü olmayışından da anlayabiliriz. Hatta 2.İsmail’den itibaren dini tabulardan da uzaklaşılması,  bu görüşlerin de siyaset kaynaklı olduğunu ortaya koymaktadır. Lakin Şah İsmail Safevi  “Türkçesi” dimdik ayakta durduğu gibi “Hatayi” hayatını sürdürecek, belki bu süreklilik mahşere kadar devam edecektir.

Safevilik üzerinde çalışan ve önemli tespitler ortaya koyan düşünce adamları, Şah İsmail’in siyaseten İslam toplumunu ikiye ayırdığını yazmaktadırlar (Saim Savaş). Bu görüş kısmen doğru olmakla beraber büyük ölçüde yanlıştır. Çünkü İslâm tarihinde mezhep cereyanlarının yaratıcısı Türkler olmadığı gibi, Safiyüddin ailesi de olamaz. Hz. Muhammed’in ölümünden sonra bu cereyanlar, her türlü kendini göstermiş ve mezhepler böyle ortaya çıkmıştır. Türkler sadece Sufizm, yani Tarikatlara katkı yapmışlardı. Bunun sebebi de, “İnziva” gibi gelenekler bile onların kültürlerinden kaynaklanıyordu. Onun için belki “Mezhepler”, kaynaklandığı Dini bölebilir ama Tarikatların böyle bir işlevi olması mümkün değildir. İşte Bektaşilik ile Şiiliği ayıran en belirgin ölçü de budur. Hiç kimse “Bektaşilik”e ”Şiilik” diyemez.

Bölme görüşü, İslam’dan ziyade Türk siyasi hayatı ve tarihine daha çok uymaktadır. Gerçekten Safevi düşüncesi  ve devleti  her şeyden evvel Türklerin “Siyasi Coğrafyası”nı ortadan bölmüştür. Dolayısıyla iki parçaya ayrılan Türk Dünyası ileri zamanlarda ve modern çağlarda daha yutulabilir lokmalara ayrılmıştır. En Şark ve en garbta “Sünni-Hanefi” Türklere karşılık Azerbaycan-İran-Irak ve bir kısım Ortadoğu ile Anadolu topraklarında adına ne derseniz deyin en azından böyle olmayan bir Türk inanç dünyası vardır. İsmail’den önce Türk Dünyası’nda hiç de böyle parçalı bir durum yoktu. Hele Anadolu’da Selçukluların kurduğu düzende böyle şeylerin ifadesi bile mevcut değildi. Moğol bunalımı ve Horasan’ın  bir gemi gibi yüzerek batıya akması dolayısıyla meydana gelen sıkışıklık ve ortaya çıkan iktisadi bunalım, işin çehresini değiştirerek, Anadolu merkezli bir girdabın oluşması ile sonuçlandı. İşte Şah İsmail’in hareketinin hataları da bunlardır.

Şükür ki, 16.asrın o tartışmalı ve kavgalı dönemlerini geride bıraktık. Zamanında Anadolu’daki otoriteyi beğenmeyip Erdebil’e kaçanlar ve milyon ifade eden Türk unsurlar da, şimdi hatalarını anlamışlardır. Belki onların durumlarına düşmeyen ve bu kerameti kendinde sananlar da, ders almışlardır. Geçmişimizi karalayarak hiçbir yere gidemeyiz. Anadolu’da artık yekpare bir milliyet olan Türklük rahatlığın kıymetini her gün biraz daha anlamaktadır. Karşı olduğunu sanan unsurlar da artık dini telâkkilerin esaretinden ve boş laflardan kendilerini kurtarmışlardır. Alevi’si ve Sünni’si ile Türklük bir bütündür. Onu parçalamaya kalkan herkesin elinde bu bomba mutlak infilak eder.

Sağlıcakla kalın.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.