GÖKTÜRKLER ÜZERİNE

Celil Altınbilek

İRAN’DA TÜRKMEN GERÇEĞİ

Bu haber 29 Temmuz 2014 - 0:00 'de eklendi ve 1.555 kez görüntülendi.

Ali BADEMCİ

İRAN’DA TÜRKMEN GERÇEĞİ

Soydaşımız Azerbaycan Türkleri yıllardır “Biz Azeri değil, Türküz” diye kavga eder dururlar. Hattâ  bizler gibi dışarıdan takip edenler de kazara “Azeri” demişlerse hemen fırçayı kayıyorlar. Haklı oldukları taraflar çok, elbette şehirleşmiş  insanımızın genel adı, hatta ırk adı “Türk”dür. Buna riayet  mutlak bir mecburiyettir; lâkin  bağnaz “Fars” şövenistleri “Azeriler Türk değil İranîdir” diyorlarsa böyle bir yola sapmak da çok anlamlı değildir. Hele hele “Azeri” yerine “Azerbaycanlı-Azerbaycan Türkü” gibi nitelemeler  literatüre hiç de uygun düşmez. Eğer  halklarımız ve özellikle Azerbaycan dışında yaşayan insanlarımız  “Azeri” deyiminde demirlemişse işi çok uzatmak da, sanırım doğru yol olmaktan çıkar. Nasıl halkımızın kullandığı Türkçe “Millet” dilimiz ise yine halklarımızın benimsediği mahalli deyim-kabile-kavim adları elbette “Türk”adı etrafında birleşerek millet adımız olur.

Bize göre göçebe özelliğini   kısmen de olsa kaybetmemiş Müslüman Türk’ün umûmi adlandırma istilâhı mutlaka “Türkmen”dir. Bugün Türkmenlik en büyük nüfus ve sosyal özellikleri ile kesinlikle İran’da tam olarak ayaktadır. Bakü’ye yaklaşırken “Türklük” ağır bassa da Güney Azerbaycan’ın remiadlandırma ile Batı ve Doğu bölgelerinde hala Türkmenlik esastır. Hele bunlar arasında umumi mezhep olarak “Şiîlik” deyiminin kullanılması günümüz araştırmalarının verdiği sonuçlara göre kesinlikle mümkün değildir. Bugün dünyanın ifade ettiği şekilde “Heteredoks-Sankirist” (Bağdaştırmacı) Müslümanlardır. İran’da Türkmen denince  Türkmenistan hudutlarında yaşayan ve göçebeliği tamamen muhafaza eden Sünni “Sahra  Türkmenleri” de  tıpkı “Şiî” olarak nitelendirilenler gibi görünen yüzü İslâmiyet olan “Sankirist” görüşlerin tesiri altındadırlar. Bu Selçuklu bakiyyelerini zamanın Selçuklu oluşumu ile de doğrulayabiliriz: Yengikend ve ardından Nur Buharaya  itilen Selçuklu Oğuzlar’ı Başbuğu Selçuk Bey, hakimiyetlerinin azalmaması için din değiştirmelerinin, yani Müslüman olmanın şart olduğunu ifâde ederek Samanoğulları ve Karahanlılar’ın ayağını çekmiştir. Oğul Arslan Yabgu’nun kendisinden sonra ve Samanoğlu prensesi ile evlenmek için Müslüman olduğunu da biliyoruz. Gazneli Mahmud’ın Balhan Dağları’na sürdüğü Selçuklu Oğuzları  Mahmud’ın saldırılarına uğradıkları zaman “Bize Müslümanlar saldırdı” demek suretiyle  İslâmi çizginin neresinde olduklarını pekâla göstermiştir. Bu sebeble Güney Azerbaycan’ın “Şii” Türkmenleri ile “Sahra”nın Sünni Türkmenleri arasında inanç bakımından hiçbir farklılık yoktur. Şii inanca sahip Türkleri de ancak “Türkmen Şiası” diye adlandırabiliriz.

Zamanımız Fars şöven tarihçilerinden Kesrevi “Azeriler” Farstır demekle bu unsurun Fars olduğunu kabul etmek mümkün mü? Aynı görüşte olan F.Şadman’ın Türkmenler’le ilgili değerlendirmeleri de kezâ. Hatta İbnü’l-Esir’in duyup da naklettiğine göre İran’da Sultan Tuğrul’a ikram edilen ve adı “Lavzineç” olan  badem tatlısı hikâyesinde, Tuğrul’un “İyi bir tutmaç lâkin sarımsakı eksik” rivayetinin gayri medeni unsurlara  yönlendirme şeklindeki iddiaların da hiçbir ilmi kiymeti yoktur. Erkekseniz bugünkü Farsça ile Türkmenler’den önceki Fars kültürünü tercüme edin, nasıl hapı yutarsınız! Konuştuğunuz Farsçayı ne Sasani, ne Pers, ne de muhayyel “Pehlevi” anlar! Ama siz anlıyorsunuz; çünkü siz Fars değil Türkmen kırmasısınız derlerse nasıl içinden çıkacaksınız? Sasaniler’in üzerinden Araplar’dan sonra bütün Türkistan Türkmenler’i geçti; ırkları bile kalmadı!

Bugün İran içlerinde yaşayan Kaşgaylar ve Halaçlar gibi Türk unusurların belki Kaşgarlı şemasında adları geçmiyor ama “Sahra Türkmenleri” de dahil Bayat, Alkaevli, Karaevli, Yazır,  Döğer, Yaparlı, Bayındır, Çavuldur, Çepni, Salur, Eymir, Alayund, Büğdüz, Yıva, Kınık  Oğuz Türkmen Boyları  İran’ın her yanına dağılmış vaziyettdir. Kaşgay ve Halaçlar’ın da menşeine iyice bakmak lâzımdır. Çünkü bunlar da sanırım Oğuz dil âilesindendir. İran’da daha bunların dışında aklımıza gelmeyen birçok Türkmen soy ve boyu mevcuttur.

Böyle bir gerçek ortada iken İran’da Türk varlığı ortalama bir adlandırma ile “Türkmen” adı etrafında izaha çalışılmalıdır. Çünkü Türkmenliğin       “Oğuz-Göçebe-Müslüman” gibi bütün özellikleri İran Türk etimolojisinde mevcuttur. Türkmenlik için bu kadar müşterek özellik ve karşılık varken mevhumlar üzerinde bu kadar münakaşa ne kadar gereklidir bilemiyorum! Mutlaka meseleyi değişik açılardan daha da doğru ve mantıklı görenler de vardır. Fakat bugünkü şartlar altında İran Türkmenliği’nin mutlaka “Türkmen” noktai nazarından incelenmesi gereklidir. Böyle bir çalışma için bütün İran’a yayılmış etnik Türk yapısı tamamen müsaittir. Çünkü bugün Türkiye’de durum da aynıdır ve geldiği süreçtede bir farklılık yoktur.

Biz İran Türklüğü üzerine bir çalışma yapmak istiyoruz. Şu ana kadar eldeki veriler böyle bir hattı hareketi gerektiriyor. Belki henüz ulaşamadığımız kaynaklar görüşlerimizi doğrulamazlarsa mutlaka ana adlandırma yani “Türklük”e döneceğiz. Netice itibariyle arada çok büyük farklılıklar da bulunmamaktadır. Kesinlikle bugünkü İran’da doğru olan 45 milyon Türk’ü, mezhep telâkkileri ne olursa olsun, ”Türkmen” diye vasıflandırmak tarihi görüşler ve literatüre en uygun olanıdır. Hatta mezhebi bile “Türkmenlik” doğurmuştur; tıpkı Irak ve Suriye’de  hatta İç Anadolu’da olduğu gibi… Yoksa nüfusu 3-4 milyon civarında olan “Sahralılar”ı Türkmen addedip  halkı kargaşalıklara sürüklemek kanaatimizde hiç de doğru değildir(Konuya  zaman zaman devam edeceğiz.)

 

Ali BADEMCİ
Ali BADEMCİalibademci@gmail.com

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.