Çin, yapay zekâ modelleri, agent sistemleri ve hesaplama kümeleri dahil 23 AI teknolojisine ihracat kısıtlaması getirmeyi önerdi. Pekin yönetimi bu adımı “ulusal güvenlik” gerekçesiyle açıklarken, API, uygulama ve bulut hizmetleri üzerinden erişimi büyük ölçüde kapsam dışında bıraktı.
Ancak bu yaklaşım, açık ve adil teknoloji rekabeti açısından tartışmalı bir tablo oluşturuyor. Çin bir yandan kendi şirketlerinin DeepSeek ve Alibaba gibi modellerle uluslararası pazarlara erişimini sürdürmek isterken, diğer yandan kritik teknoloji transferlerini devlet kontrolüne daha sıkı bağlamayı hedefliyor. Bu durum, “açık teknoloji” söylemi ile stratejik çıkarlar arasındaki mesafeyi açıkça gösteriyor.
Asıl risk, yapay zekânın küresel iş birliği alanı olmaktan çıkarılıp lisans, izin ve siyasi pazarlık aracı haline gelmesi. Özellikle gelişmekte olan ülkeler ve uygun maliyetli AI çözümlerine ihtiyaç duyan şirketler için teknolojiye erişim, ticari yeterlilikten çok büyük güçlerin siyasi tercihlerine bağlı hale gelebilir.
Çin’in önerisi henüz nihai düzenleme değil; kamuoyu görüşü 15 Kasım’a kadar sürecek. Buna rağmen gelişme, AI alanında ABD-Çin rekabetinin artık yalnızca çip ve model performansı üzerinden değil, küresel erişim ve teknoloji ihracatı üzerinden de sertleştiğini gösteriyor.
