DOLAR
8,4705
EURO
10,2921
ALTIN
502,04
BIST
1.441
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Gök Gürültülü
23°C
İstanbul
23°C
Gök Gürültülü
Pazartesi Parçalı Bulutlu
24°C
Salı Parçalı Bulutlu
28°C
Çarşamba Parçalı Bulutlu
26°C
Perşembe Gök Gürültülü
23°C
ZULÜMLE ABAD OLANIN AHIRI BERBAD OLUR FAHRETTİN MASUM BUDAK İsrail Yahudileri 20. yüzyılın başlarında, göz koyduğu bu günkü topraklara dönüş için çok korktukları Osmanlı Devletinin zayıf anını beklediler! Osmanlı İmparatorluğu yıkılmaya yüz tuttuğu andan itibaren de bu bölgeye yerleşmek amacıyla geniş araziler satın almaya başladılar. Takriben bir asır önce Filistin...
BAYRAMINIZ MÜBAREK OLSUN Efendi BARUTÇU Aziz dostlar, muhterem arkadaşlar;Ramazan Bayramınızı tebrik ediyorum. Yüce Allah’tan idrak ettiğimiz Ramazan hürmetine, bu ayda inen Kur’an hürmetine, bir lokma ekmeğini bile paylaşıp hiç şikayet etmeksizin yüksek bir iman ve ibadet şuuruyla oruç tutan; gariplerin, mazlumların, masumların oruçları hürmetine, dünyanın dört bir tarafında zulme uğrayan,...
    “ Sakın Gözüme Gözükme Bayramda da Evime Gelme!” Kadir KESKİN Hafta sonları pansiyon öğrencileri, pansiyon müdür yardımcısının izniyle ailelerinin yanına giderler. Biz de yemeklerin israf olmaması için pansiyonda kalan öğrenci sayısına göre yemek çıkarırız. Bir hafta sonu lisemizin birinci sınıfında okuyan ve okul pansiyonunda kalan dört öğrenci, Pansiyon Müdür Yardımcısı...
KAYGILARDAN ÂZÂDE MEVSİMLERDE BAYRAM Kemal ÇOPUROĞLU Şimdi her istenildiğinde alınan Ve daha eskimeden çöpe atılan  Ayakkabı, pantolon, gömlek değil; Kadri kıymeti bilinen Ve Yıllarca giyilen Bayramlıklara sarılmadan uyuyamayan, Uyuyunca da Bir bayram rüyâsı gören: Gönençli, Kıvançlı Ve Mutlu çocukların bayramıydı bizim bayramlarımız… Bizi mutlu kılan; Belki içten bir kucaklanış, Ve...

Yesevî Alevî mi?

Yesevî Alevî mi?
25.04.2014
0
A+
A-

Son 25 yıldan beri Ahmed Yesevî  hakkındaki yayınlar pek artmıştır. Şüphesiz ki vakî tartışmaların kültürümüze sayılamayacak kadar faydaları vardır. Fakat Anadolu kültürüne yapışık olan abartılardan da bir ölçüde imtina etmek lâzımdır. Maalesef bizde “Sünnî” olarak bilinen muhafazakâr çevreler de, kışkırtıcı “Sol”un her türlüsü ile, sırf muhalefet yapmak için oynayan  ve daha modern fikir ve düşüncelere sahip olması gereken “Aleviler” de, ifrat ölçüsünde  tamamen temelsiz fikirler ileri sürmektedirler. Pek değer verdiğim Alevi dostlarımın hemen hemen Mustafa Kemal de dâhil “Alevî” yapmadıkları kimse yok. Belge Atatürk’ün babasının adında 12.İmam “Rıza” adı geçiyormuş! Mukaddesatçılara gelince onlara göre “Yezid” bile Sünnîdir. Bu afaki görüşleri artık bırakmak ve Türk Milleti üzerinde oynanmak istenen oyunlara karşı pek uyanık olmak gerekirken tamamen “Abesle iştigal” kafaları bulandırmaktan başka işe yaramamaktadır.

Sufî  Ahmed Yesevî  ile ilgili yayınlar artınca aynı spekülasyonlar  bunun üzerinde de sürdürülmektedir.
Bugünkü Türk Dünyası’nda maalesef iki Yesevî vardır. Alevisi olmayan Türkistan’da karşımızda “Sünnî”  Yesevi dururken, Anadolu ve Orta Doğu’da tam tersi bir durum söz konusudur. Yıllar önce Şehabettin Tekindağ’ın öne çıkardığı tam anlamıyla “Osmanlıcı” bir yaklaşımla Hoca Ahmed’in bizim  Karamanlılara beddua ettiği husus da, kaynak gösterilen Zeki Velidi’nin tezine göre Türkistan’da böyle konuşuluyormuş! Karamanlılar ile komşu oldukları rivayet edilen Hoca’nın sütlü ineği ile oğlu İbrahim’i güya bunlar öldürmüş de, beddua yemişler.
Anadolu’nun sosyal yapısını bilmeyen Taşkentli ve Kazanlı dostlarımız da, mal görerek “Mağribi”ye dönmüşler.
Hâlbuki Hoca hakkında bu kadar detaylı bilgilere sahip olmadığımız gibi doğru dürüst doğum tarihini bile bilmiyoruz. Türkiye’de yıllardan beri varlığını bildiğimiz halde  son 20 yılda tanıştığımız “Hikmetler” dahi böyledir.
İşte; yeni yeni “Hikmetler” divanları çıkıyor ve “Büyük Sufî”yi de yeni yeni tanımaya başlıyoruz. Tabii olarak bu “Hikmetler” Hoca’nın kaleme aldığı metinler olmadığı için onların da güvenilirliği tartışmalıdır.

Hoca Ahmed Yesevî zamanımızdan 9 asır önce bugünkü Taşkent’in kuzeydoğusunda bulunan eski adı Sayram, bugünkü Ispicab şehrinde doğup Sir-derya Havzası’ndaki Yesî, yani bugünkü Türkistan şehrinde 1166-1167 yıllarında hakkın rahmetine kavuşmuştur. Bize Hoca’yı ilk olarak “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar”da (1918) Üstad Fuat Köprülü tanıtmıştır. Bu eserde serdedilen görüşlere göre Hoca Ahmed  tam bir sünnîdir.

Hoca Ahmed Yesevi’nin türbesi

Karahanlılardan Özbeklere kadar Türk tarihinin Türkistan’da geçmiş İslâmî yıllarını gözden geçirdiğimizde, zaten başka türlü düşünmek mümkün değildir. Lâkin Üstad Köprülü sanıyorum 1940’larda fikir değiştirerek İslâm Ansiklopedisi’nin birinci cildine yazdığı “Ahmed Yesevî” maddesinde bu görüşlerini tamamen değiştirerek, değişikliği de itiraf etmek suretiyle, Hoca’nın “Türk Halk Müslümanlığı”nın kurucusu olduğunu ifade etmeye çalışmıştır. İşte bulunduğumuz nokta budur ve bu hususun tartışılması gereklidir. Prof. İrene Melikof bu görüşleri biraz daha açmış ve öğrencisi Prof. A. Yaşar Ocak ise hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde meseleye doğru ve değişik boyutlar kazandırmıştır.

Ocak’a göre, Ahmed Yesevî klâsik anlamda Sünnî” değil “Heteredoks” bir Sufî’dir. Eğer “Ortodoks” nitelemesinden “Sünni İslâm”ı anlıyorsak, ”Heteredoks Sufizm” “Alevilik” değildir. Ocak’ın ifade ettiği Köprülü açıklamalarının sonucu olan “Türk Müslümanlığı”dır. Ahmed Yesevi’nin Yusuf Hemadani’den gelen ve Necmeddin Kübra ile devam eden “Sünni” görüşlerini “Nakşibendilik”e bağlayıp, ”Arslan Baba” ile Hacı Bektaş’a kavuşmak  bizi çok sağlam sonuçlara götürmez. Arada kalan  Haydarilik, Melâmiye, Kalenderiye, Vefailik, hatta Bayramilik gibi  disiplinlerin mutlaka nazara alınması şarttır.

“Sünnilik”in bir “Şehirli İslâm” olduğu görüşleri de yeni olmasına rağmen üzerinde mutlaka çalışılmalıdır. Hatta “Alevi ve Bektaşi” ayırımını da iyi yapmak lâzımdır. Çünkü bunlar temel görüşlerdir. Yunus istediği kadar şiirleri ile öne çıkarılsın ona speküler ölçülerde “Alevi” demek mümkün değildir. Hacı Bektaş da öyle. Bu zatın görüşleri ne kadar “Baba  İlyas Horasanî”ye dayandırılırsa dayandırılsın  tarihi süreç içerisinde Anadolu-Balkanlar-Suriye-Mısır’da Alevi’den çok “Sünni” taraftarı vardır.

Sık-sık karşılaştığımız sorulardan biri de “Kürd’ün Alevi’si var mıdır?”. Mutlaka vardır; bu işi millet milliyet ve ırk seviyesine indirgemek oldukça yanlıştır. Yani onlar bu nitelemeyi kabul ediyorlarsa söyleyecek bir şey yoktur. Yıllardan beri Türk olduklarını kabul etmeyip “Alevilik”e bürünüyorlarsa veya birçoğu Sünnî-Nakşi ise ne yapalım! Melikof Anadolu’da yaptığı saha çalışmalarında birçok yerde “Kürd” adınının küçük hane “Tahtacılar”ın yaşadığı bölgelerde “Alevi” adı karşılığı kullanıldığını ifade ediyor. Cevdet Paşa’nın  “Tezakir”inde “Türkmen Ekradı-Etrakı Ekrad” gibi deyimler var. Bunlar birer karışıklık değil esasında berraklık ve açıklıktır. Esaında Anadolu’daki Sufî hareketlerde Ekrad her zaman kuvvetlinin yanında olurken “Etrak” aklına yatan istikamette gitmiştir. Gözden kaçırdığımız en önemli husus budur. Bu coğrafyada Selçuklu ve Osmanlı gibi birbirinin devamı olan iki güçlü “Sünni” oluşum ile aynı pencereden görmemiz gereken “Memluk” yılları sebebiyle Ekrad’ın büyük ölçüde “Sünnî” olduğunu iyice biliyoruz. Bu sebeple Anadolu Sufiliği veya Sünniliğinde Kürtleri bu müşterek kültürün bir parçası olarak değerlendirmek şarttır. Siyasi telâkkileri bir tarafa bırakmak lâzımdır.

Mevzuu bu kadar dağıtmamıza rağmen bu şartlar altında Hoca Ahmed Yesevi’nin bugünkü, daha ziyade siyasi olan nitelemeler karşısında “Alevi” olduğunu söyleyebilir miyiz? İslâmcılar istediği kadar “Türk Müslümanlığı olur mu”  diyerek “Kutuplar”a sarılıp kutup kutup olmamızı teklif etsinler, kendimizi gerçek ölçülerle ifade etmenin zamanı geçmektedir.. Hiçbir Türk insanı “Arap Müslümanı” olmak zorunda değildir. Elbette Araplar din kardeşimiz ve 1000 yıllık müşterek bir tarihimiz vardır. Aynı şeyleri Farslar için de söyleyebiliriz. Lâkin kültürlerimiz birbirinden farklıdır. Mevlâna örneğinde olduğu gibi insanımız severek ve isteyerek bu milletlerin dilleri ile şiir yazmış ve tefekkür yaratmıştır. Muhiddini Arabi, İbni Haldun bize itici gelmez. Lâkin hiçbir Arap’ın  veya Fars’ın Ahmed Yesevi veya Hacı Bektaş Veli’ye, onların düşünen adamlarına bizim verdiğimiz değer kadar kıymet atfetmediği bir gerçektir. Hatta Mevlâna’nın etki sahasında bulunduğu Fars kültürü sebebiyle Türkmenleri çok sevdiği de söylenemez. Ama Hz. Mevlâna bizim her şeyimizdir. Onun Moğol Şamanizm’i karşısındaki durum ve tutumunu mensup olduğu milleti korumak için yaptığını düşünürüz.

Sağlıcakla kalın.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.