DOLAR32,2129% 0.24
EURO35,0386% 0.12
STERLIN41,1599% 0.25
FRANG35,3212% 0.4
ALTIN2.444,00% 0,60
BITCOIN68.368,21-1.804

Oramar İsyanı

Yayınlanma Tarihi :
Oramar İsyanı

Fazlı KÖKSAL

Ne zaman Mesut Barzani ismini gazetede okusam, televizyonda duysam tüylerim diken diken olur. Aklıma babası Molla Mustafa Barzani’ye bağlı eşkıyaların 14 Temmuz 1959 tarihinde Kerkük’te gerçekleştirdiği Türkmen katliamı gelir… Amcası Şeyh Ahmet Barzani’nin İngilizlerin kışkırtmalarıyla Türkiye sınırları içindeki Oramar Karakoluna saldırmasını hatırlarım… Osmanlı Devleti’ne isyan ettiği ve Ermeniler ile iş birliği yaptığı için 1914 yılında İdama Mahkum edilen en büyük amcası Abdülselam Barzani gelir aklıma,  “ Katranı kaynatsan olur mu şeker, soyunu ….. soyuna çeker” özdeyişini mırıldanırım.  Ve Mesut Barzani’ye saygı gösteren, değer veren siyasetçi benim gözümde sıfırlanır…   

Toplumumuzun büyük bölümü, Oramar İsyanını muhtemelen duymamıştır. Hep “Resmi Tarih”in dili olmakla suçlanan Tarih ders kitaplarında da, her nedense bu olaydan bahsedilemez.  Barzani ailesinin Türkiye’deki bazı grupların da desteği alarak yönettiği isyan 10 Ekim 1930 tarihinde bastırıldığı için, bu isyanın bastırılışının 91. yıl dönümünde bu olayı anlatmayı düşündüm…

Oramar’ın, son yıllarda da pek çok haince saldırının muhatabı olmuş Dağlıca’nın eski ismi olduğunu belirttikten sonra, isyanın gelişimini aktarayım;

İngiltere Türkiye’yi Misak-ı Milli sınırları içerisinde yer alan Kerkük üzerindeki iddiasından vazgeçirmek ve Türk Devletinin başına gaileler açmak için Şeyh Sait isyanını çıkartmıştı. 1925 yılında bastırılan Şeyh Sait isyanı sonrasında, İngiltere Kurtuluş Savaşından yeni çıkmış da olsa, Ankara’nın bölgede çıkarılacak isyanları etkin bir şekilde bastırma gücünde olduğunu gördüğü için, kışkırtmalarına ara verdi. Dolayısıyla 1930’a kadar bölgede iç isyan olmadı…

Irak’taki manda yönetimi, İngiltere’ye ağır bir ekonomik yük getirdiğinden İngiltere Irak’a özerklik verme ve bölgedeki askeri gücünü geri çekme kararı almıştı. (ABD’nin benzer gerekçelerle Suriye ve Afganistan’dan çekilmesini hatırlayınız) Ancak;  Türkiye’nin Misak-ı Milli Hedeflerine ulaşmak için Irak’a müdahale etmek isteyeceğini hesaplayan İngiltere, Türkiye’yi ciddi iç meselelerle uğraştırırsa Türkiye’yi Kerkük için bir tehdit olmaktan uzaklaştırabileceğini düşündü… Bu amaçla Şeyh Sait isyanı sonrasında dağılan Kürt Teali Cemiyeti liderleri ile Ermeni Taşnak liderlerini “HOYBUN Cemiyeti” çatısı altında toplayarak, Türkiye’nin doğusunda bir isyana çıkarmayı hedefledi..

İngiltere’nin amacı; isyan başarılı olursa Güneydoğu Anadolu’da bir Kürt Devletinin yanı sıra Doğu Anadolu’da da bir Ermeni Devletinin kurulmasını sağlayarak Sevr Antlaşması’ndaki  hedeflerine ulaşmaktı. İsyan başarısız olsa dahi; Türkiye bu isyanı bastırmak için ekonomik ve askeri açıdan ciddi şekilde zarar göreceğinden, Türkiye’nin Kerkük’e müdahalesinin önüne geçilmiş olacaktı. 

Zeylan-Çaldıran ve Ağrı bölgesindeki hareketlenmeler Haziran başlarında başladı ve kısa sürede isyana dönüştü.  Hükümet 20 Haziran 1930’da isyana müdahale etmeye başladı. Türk Ordusu Temmuz ayı ortalarında Zeylan isyanı karşısında üstün duruma geçince, İngiltere Barzani güçleri aracılığı ile Hakkâri civarında Türkiye’ye yeni bir cephe açmaya karar verdi.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da TürkOrdusu Zeylan, Çaldıran, Ağrı bölgelerinde çıkan ayaklanmaları bastırmaya çalışırken, İngiltere de ajanları vasıtasıyla Diyarbakır, Sason, Lice, Çapakçur, Garzan, Muş bölgelerinde kışkırtmalarına devam ediyordu.

Dıştan yardım gören bazı Kürt aşiret reisleri, dini de bir propaganda aracı olarak kullanarak halkı hükümet aleyhine kışkırtıyorlardı. Merkezi Ağrı olan Kürt ayaklanmasının bütün Doğu illerine yayılması hedef alınmıştı. Güney sınırlarımızda, Irak ve Suriye’de çıkarları bulunan yabancı devletler, bu topraklar içinde bulunan bazı aşiretleri silahlandırmışlardı.

İran sınırından yurda giren Kürt eşkıyaları da aynı maksatla hazırlanmıştı. Bu arada Irak bölgesinde ve Irak arazisi içinde bulunan Şeyh Ahmet Barzani, Oramar bölgesindeki aşiretler ile anlaşarak, Oramar Hudut Bölüğü’ne birlikte saldırma kararı aldılar.

Bu ayaklanmanın nedeni ve hedefi, Ağrı’daki Kürt eşkıyasına karşı kullanılan veya kullanılacak olan kuvvetlerin bir kısmını üzerine çekmek onların yüklerini kısmen hafifletmek ve Kürtçülüğün taban bulmasını sağlamaktı.  16 Temmuz 1930’da, Şeyh Ahmet Barzani’ ye bağlı Molla Hüseyin Şerif ve adamları, Oramar bölgesine önce keşif maksadıyla geldiler. Amaçları, bölgedeki aşiret reislerinin olası bir isyanda ne yapacakları konusunda bilgi toplamaktı. Bölgeyi gezdiler, görüşmeler yaptılar ve döndüler.

21 Temmuz 1930 günü de Şeyh Ahmet Barzani komutasındaki 500 kişilik bir kuvvet Oramar Hudut Bölüğüne saldırdı. Saldırının olacağını haber alıp durumu bölük komutanlığına bildirmek için, bölüğe gelen yörenin Aşiret Reislerinden Kasım Ağa  milisleri ile birlikte askerlerimizle birlikte  bölük komutanlığını savundu..

Barzani eşkıyası aynı gece iki kez ve ertesi gece de üç kez hücumlarını tekrarladılarsa da bu hücumlar püskürtüldü. Hücum ile başarı elde edilemeyeceğini anlayan eşkıya bölüğün etrafında mevzi alarak bölüğü kuşattı. Yolları ve geçitleri tamamen tuttu ve Oramar-Gevar telefon irtibatını kesti. Bu saldırıyı yapan eşkıya, Barzaniler ile Şemdinan, Herki, Şat ve Oramar aşiretlerinden oluşuyordu. Eşkıyanın 100 kadarı Gevar boğazını, 100 kadarı Oramar kuzeyinde Avithayir köprüsünü tutmakta, 300 kişilik bir grup da güneyden Oramar’a taarruz etmekte idi.

Bu sırada Zeylan ve Ağrı yöresindeki çatışmalar nedeniyle bölgeye dışarıdan takviye birlik getirilmesi zaman alacağından, bölgedeki birliklerle derhal tedbir alınmaya başlandı. 26 Temmuz 1930’da, Oramar saldırısı üzerine Genelkurmay Başkanlığı Baştazin’deki iki hudut bölüğü, iki ağır makineli tüfek takımı ile Oskî Aşiret’inin reisi Ferhan Ağa ve Pinyanişî Aşiret reisi olan Kerem Ağa’nın aşiret güçlerini bölgeye sevk etti…

Devlet bir yandan, Irak hükümetini bu saldırıyla ilgili olarak uyarıyor, nota vererek protesto ediliyor, diğer yandan da bu saldırıyı etkisiz kılmak için geniş çaplı bir harekâta hazırlanıyordu. Ancak bölgeye gelen yolların elverişsizliği ve bölgedeki geçitlerin asiler tarafından kontrol edilmesi nedeniyle Oramar Karakolu’na kısa sürede gerekli destek verilmesi mümkün olmadı.

Hükümet bölgeye takviye birlikler gönderme ve hava taarruzları yapma kararı aldı. Bölge halkından destek almaya başlayan isyancılar, Şemdinli bölgesinde de taarruzlarına başladılar. Kuvvetlerinin önemli kısmını Oramar’ı takviye için gönderen Şemdinli Hudut Bölüğüne saldıran isyancılar, bölüğün kışlasını ele geçirdiler.

Bu gelişmeler üzerine bazı aşiret reisleri maiyetleri ile birlikte eşkıyaya katıldılar. İsyancılar bundan sonra Gevar ve Çölemerik’i ele geçirmek için hareketlenmeye başladılar.

28 Temmuz sabahı, Türk ordusu asileri havadan bombalamaya başladı ve akşamüzeri askeri kuvvetler eşkıyanın gücünü kırarak Oramar’a girdiler. Barzani güçleri Irak’a kaçtı.

Molla Şerif Hüseyin’in Oramar saldırısını Molla Mustafa Barzani’nin yaptığı ikinci bir saldırı izledi. Ama o da düzenli kuvvetler karşısında tutunamadı, İran topraklarına çekildi.

27 Eylül-10 Ekim tarihleri arasında, Şemdinli, Yüksekova, Çukurca ve Hakkari’yi kapsayan ikinci bir askeri harekat daha yapıldı ve bölge tamamen eşkıyadan arındırıldı.

10 Ekim 1930 Günü Oramar ayaklanması tam olarak bastırıldı…

Ne diyor Akif;

“Tarihi tekerrür diye tarif ediyorlar;

 Hiç ibret alınsaydı tekerrür mü ederdi”

YORUM YAP

escort Bağcılar escort Bahçelievler escort Bakırköy escort Bayrampaşa escort Beylikdüzü escort Güngören escort İstiklal escort Kadıköy escort Sultanbeyli escort Üsküdar escort Avsallar escort Mahmutlar escort Oba escort Mecidiyeköy escort Ölüdeniz escort Güllük escort Kültür escort Ataşehir escort Avcılar escort Başakşehir escort Esenler escort Esenyurt escort Fatih escort Gaziosmanpaşa escort Kartal escort Küçükçekmece escort Maltepe escort Pendik escort Sultangazi escort Ümraniye escort Adapazarı escort Yalıkavak escort güvenilir casino siteleri Yalova escort Muğla escort Aydın escort Çanakkale escort Balıkesir escort Tekirdağ escort Manisa escort Trabzon escort Kahramanmaraşescort Kütahya escort Osmaniye escort Sivas escort Tokat escort Çorum escort Yozgat escort Isparta escort Elazığ escort Ordu escort Edirne escort Erzincan escort Zonguldak escort Rize escort Uşak escort Kırşehir escort Erzurum escort Giresun escort Amasya escort Sinop escort Niğde escort Bolu escort Karaman escort Kırıkkale escort Bayburt escort Ardahan escort Gümüşhane escort Artvin escort Çankırı escort Bartın escort Sinop escort Bilecik escort Karabük escort Burdur escort Nevşehir escort Kıbrıs escort Kırklareli escort Kastamonu escort Düzce escort Aksaray escort Adıyaman escort Afyon escort Arnavutköy escort Bebek escort Beşiktaş escort Beykoz escort Beyoğlu escort Büyükçekmece escort Çatalca escort Çekmeköy escort Eyüpsultan escort Kağıthane escort Sancaktepe escort Sarıyer escort Şile escort Silivri escort Şişli escort Taksim escort Zeytinburnu escort Aliağa escort Balçova escort Bayındır escort Bayraklı escort Bergama escort Beydağ escort Bornova escort Buca escort Çeşme escort Çiğli escort Karşıyaka escort Fehiye escort Marmaris escort Gaziemir escort Dikili escort Menderes escort Menemen escort Torbalı escort Atakum escort Çerkezköy escort Yenişehir escort Bodrum escort Toroslar escort Tarsus escort Silifke escort Mezitli escort Erdemli escort Anamur escort Akdeniz escort Melikgazi escort Elbistan escort Lüleburgaz escort İzmit escort İlkadım escort Çorlu escort Battalgazi escort Yeşilyurt escort Milas escort Ceyhan escort Çukurova escort Kozan escort Sarıçam escort Seyhan escort Emirdağ escort Sandıklı escort Merzifon escort Suluova escort Taşova escort Altındağ escort Batıkent escort Çankaya escort Çubuk escort Etimesgut escort Haymana escort Kahramankazan escort Keçiören escort Kızılcahamam escort Mamak escort Polatlı escort Pursaklar escort Sincan escort Ulus escort Yenimahalle escort Aksu escort Alanya escort Belek escort Demre escort Döşemealtı escort Elmalı escort Finike escort Gazipaşa escort Kaş escort Kemer escort Kepez escort Konyaaltı escort Korkuteli escort Kumluca escort Lara escort Manavgat escort Muratpaşa escort Serik escort Side escort Didim escort Efeler escort Nazilli escort Söke escort Altıeylül escort Ayvalık escort Bandırma escort Bigadiç escort Burhaniye escort Dursunbey escort Edremit escort Erdek escort Gömeç escort Gönen escort Havran escort İvrindi escort Karesi escort Kepsut escort Susurluk escort Büyükorhan escort Gemlik escort Görükle escort Gürsu escort Harmancık escort İnegöl escort İznik escort Karacabeyescort Kestel escort Mudanya escort Mustafakemalpaşa escort Nilüfer escort Orhangazi escort Osmangazi escort Yıldırım escort Biga escort Çan escort Gelibolu escort Karahayıt escort Merkezefendi escort Pamukkale escort Keşan escort Aziziye escort Palandöken escort Yakutiye escort Odunpazarı escort Tepebaşı escort Araban escort İslahiye escort Karkamış escort Nizip escort Nurdağı escort Oğuzeli escort Şahinbeyescort Şehitkamil escort Yavuzeli escort Bulancak escort Espiye escort Görele escort Altınözü escort Arsuz escort Antakya escort Defne escort Dörtyol escort Erzin escort Hassa escort İskenderun escort Kırıkhan escort Kumlu escort Payas escort Reyhanlı escort Samandağ escort Eğirdir escort Yalvaç escort Foça escort Karabağlar escort Kemalpaşa escort Kiraz escort Kınık escort Konak escort Narlıdere escort Ödemiş escort Tire escort Urla escort Safranbolu escort Akhisar escort Alaşehir escort Kırkağaç escort Salihli escort Sarıgöl escort Şehzadeler escort Soma escort Turgutlu escort Yunusemre escort Akkışla escort Bünyan escort Develi escort Kocasinan escort Talas escort Yahyalı escort Gazimusağa escort Girne escort İskele escort Lefke escort Lefkoşa escort Başiskele escort Çayırova escort Darıca escort Afşin escort Dulkadiroğlu escort Göksun escort Onikişubat escort Türkoğlu escort Kızıltepe escort Mut escort Dalaman escort Gümbet escort Datça escort Kavaklıdere escort Köyceğiz escort Menteşe escort Turgutreis escort Ula escort Yatağan escort Fatsa escort Altınordu escort Ünye escort Düziçi escort Kadirli escort Ardeşen escort Akyazı escort Arifiye escort Erenler escort Geyve escort Hendek escort Karasu escort Kaynarca escort Sapanca escort Derince escort Dilovası escort Gebze escort Gölcük escort Kandıra escort Karamürsel escort Kartepe escort Körfez escort Akşehir escort Beyşehir escort Bosna escort Ereğli escort Karapınar escort Meram escort Selçuklu escort Gediz escort Simav escort Tavşanlı escort Doğanşehir escort Bafra escort Çarşamba escort Boyabat escort Kapaklı escort Süleymanpaşa escort Erbaa escort Niksar escort Turhal escort Akçaabat escort Of escort Ortahisar escort Yomra escort Armutlu escort Çiftlikköy escort Çınarcık escort Akdağmadeni escort Boğazlıyan escort Sarıyaka escort Sorgun escort Alaplı escort Çaycuma escort Devrek escort Ereğli escort Kilimli escort Kozlu escort