Kenan EROĞLU
Başucu kitabımız olması gereken “Kutadgu Bilig’de” geçen çeşitli konuları aktarmaya devam ediyoruz. Bundan bin yıldan fazla bir zaman geçmiş olmasına rağmen güncelliğini koruduğuna inandığım Kutadgu Bilig’de bulunan ve ele alınan konular her zaman ciddiyetle ele alınmalıdır diye düşünüyorum.
Bu açıdan geçmişteki değerlerimizi gün yüzüne çıkartma ve tanıtma yolunda bir katkımız olursa kendimizi mutlu sayarız.
Şimdi Kutadgu Bilig’de iyi bir kumandanın nasıl olması gerektiği konusundaki görüşleri aktaralım.
“Kün-Toğdı (Hükümdar): Şimdi bana söyle, beylerin işini iyi görmesi için kumandan nasıl olmalıdır?
Ordunun başına geçsin ve işini başarı ile yapsın ve hataya düşmesin. Bana söyle kim bu işe yarar ve düşmanın ordusunu bozarak onu darmadağın eder?”
Ögdülmiş: “Ey hükümdar düşmana karşı her vakit üstün ol” dedi. “Anlaşmak istemeyen düşmanın uykusunu kaçırmak için şüphesiz beye bir ordu kumandanı lazımdır. Bu işe çok çevik, sert, tecrübeli, tam ve pek yürekli bir adam lazımdır.
Orduya kumanda, askeri idare etmek ve düşmanı kırmak çok büyük bir iştir. Bu iş için seçkin insan lazımdır. İşlerin gelişigüzel yapılması yüzünden haksız yere suçlanma altında kalmaması için, o tedbirli ve uyanık olmalıdır. Eli açık, cesur, alçakgönüllü, sofrası açık ve soğukkanlı olmalıdır. Etrafına en seçkin kimselerin toplanması için ordu başında bulunan insanın çok eli açık olması lazımdır. O bütün malını askere dağıtmalı ve birçok kimseleri dost ve silah arkadaşı edinmelidir. Kendisine bir at, giyim ve silah ayırması kafidir, meşhur olup dünyaya nam salmak ona yeter. Çoluk çocuk ve karım diye mal toplamamalı veya mülk ve bağ bahçe edineceğim diye gümüş yığmamalıdır. O bütün arzusunu kılıcı ile istemelidir. Vurmalı, almalı, vermeli ve böylelikle şöhretini büyütmelidir.
Silah arkadaşlarını yedirip içirmeli ve giydirip kuşatmalı onlara çok at, koşum, köle ve cariye karşılık beklemeden vermelidir. Böyle olursa onun etrafını yiğitler toplanır ve tatlı canlarını feda ederek, cesetlerinden dağlar ve kayalar meydana getirirler.
O çok cesur, zeki ve aynı zamanda da mert ve geniş yürekli olmalıdır. Harpte korkak kimselere lüzum yoktur, korkak insanlar kadınlara benzerler. Korkak kimseler orduyu bozarlar, ordu bozulursa asker birbirini kargaşalığa sebep olur. Harpte cesur yiğitler dayanmalı düşman at salarsa hemen toplanmalıdır. Ölüm için hiç şüphesiz ecelin gelmesi lazımdır, eceli gelmeden hiçbir yiğit ölmez.
Ölümü hatırına getirmeyerek düşmanını vuran yaman ve pek yürekli adam ne der bak dinle: “Anadan doğan hiç kimse ecelsiz ölmez, düşmanı görünce neden korkarsın? Düşmana yalın hücum et yiğitler gibi vuruş, eceli gelmeyince insan katiyen ölmez.
Kumandan haysiyet sahibi olmalıdır o şerefi için düşmana karşı koyar ve intikamını almadan ondan yüz çevirmez. Şeref duygusu ile insan düşmanını darmadağın eder, harpte ilk önce şerefsiz kimseler kaçar. Korkak kimse dahi haysiyetini korumak için kahramanlık gösterir, övülmesi için insan kendisini ölüme atar. Cesur dediğin haysiyet sahibi olur, haysiyetli insan ölürken vuruşarak ölür.
Kumandan iyi huylu ve alçak gönüllü olmalıdır, o böylelikle kendisini halka sevdirir. Alçakgönüllü kimse insanların kalbini kendisine ısındırır, kötü dilli ve hiddetli kimseler insanları kendisinden uzaklaştırır. Kumandan kendini beğenmiş olursa şüphesiz düşmandan dayak yer. Kendini beğenmiş adam işlerini gelişigüzel yapar, gelişigüzel iş yapan adam ya bozulur yahut vakitsiz ölür. Namlı ve şöhretli olması ve adının yayılması için onun cesur, heybetli, saçı sakalı düzgün ve güvenilir insan olması lazımdır. Kendisinden korkmaları için onun kötülere karşı heybetli görünmesi, sevmeleri için de yumuşak huylu kimselere iyi davranması lazımdır.
Ordu kumandanı siyaset etmesini bilmeli, ordu işi siyasete bağlı olur. Siyaset tatbik edilirse ordu başsız kalmaz, ordu başlı olursa asker birbirine bağlı olur, birbirine bağlı kalır. Hangi ordu başsız kalırsa onu bırak, o ordu bozulur ey hükümdar sen çok yaşa. Kötülere haşmet ve siyaset, iyilere ise, daima hürmet lazımdır. İyi insanlara her türlü iyilikleri ver, onların memnun etmeli ve onlara yük yükletmemelidir. Bütün insanlar bu iyilikleri ararlar insan iyiliğini gördüğü adama kul olur.
Yumuşak huylu bir insan bu konuda ne der bak dinle: “Hür ve serbest insanların hepsi iyilik koludur, sen iyilik yaparak doğruluk yolunu aç. İnsanca hareket etmek için sen daima insan ol, insan insanlığın temelini böyle tespit etmiştir”.
Düşmana karşı sefere çıkmak ve ordunun hareketini idare edebilmek için kumandanın şu birkaç vasfa sahip olması gerekir: “
..
Kumandan konusundaki bu vasıfları bir sonraki yazımıza bırakalım.
