Ayakkabı Bot ve çizme Günlük ayakkabı Bot ayakkabı modelleri Çizme ayakkabı Terlik ayakkabı Sandalet Babet Spor ayakkabı Topuklu ayakkabı İç giyim Mayo Çorap Fantezi giyim İç çamaşır takımları Sütyen Gecelik Pijama takımı Gece elbisesi Plaj giyim Giyim Büyük beden Tesettür Etek Trenckot tarz eşofman takımları bayan Mont Gömlek Pantolon T-shirt Sweatshirt Kırmızı elbiseler Ceket Çanta Çanta aksesuarlar Bebek bakım çantası Spor çanta Okul çantası Laptop çantası Portföy çanta Bel çantası Postacı çantası El çantası Sırt çanta Bebek bakım çantası Omuz çantası

ÜlkücüMilliyetçiTürkçüTürkeşÜlkü OcaklarıdövizakpchpmhpAhmet b.karabacakhasan külünk
DOLAR
18,4950
EURO
17,7767
ALTIN
969,80
BIST
3.265,64
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Parçalı Bulutlu
27°C
İstanbul
27°C
Parçalı Bulutlu
Çarşamba Açık
27°C
Perşembe Açık
27°C
Cuma Az Bulutlu
25°C
Cumartesi Az Bulutlu
25°C

AHMED YESEVÎ VE TÜRK AŞÎRET YAPISINA GİRİŞ VI

AHMED YESEVÎ VE TÜRK AŞÎRET YAPISINA GİRİŞ VI
07.05.2016
0
A+
A-

        Ali BADEMCİ

alibademci@gmail.com

 

Yukarıdan beri izah ettiğimiz Türkçe etimiloji deyimleri içinde “Budun” ve “Halk”da az çok “Milleti” ifâde etmektedir, lâkin Anadolu dışında Türk ülkelerinde  üçü de günümüzde geçerliliğini kaybetmiş ve doğuda “Ulus” batıda “Millet ve Ulus” ikame olmuştur.

 

 

 

Genel sosyolojik  eserlerde, muhtelif zamanlarda Kavim-Halk-Budun yerine de kullanılan Ulus aslında bunların ifâde ettiği topluluğun iştirakinden meydana gelen ve bünyesinde daha fazla insan topluluklarını ifâde eden etnolojik bir deyim olarak  açıklanmaya muhtaçtır. Tarihi metinlerimizden Kaşgarlı (Divanü Lûgat-İt-Türk,s.692) ve Yazıtlar KTK 12’de (Talât Tekin, Orhun Yazıtları, TDK, Ankara 2010, s.181) Uluş  yine Yazıtlar’da (I Ş 12;ı 52) bugünkü şekli ile “Ulus” olarak ifâde edilmektedir. Ulus deyiminin sanıldığı gibi Moğolca olmadığını rahatlıkla söyleyebilmemiz mümkün olduğu gibi, dilimizde Şehir anlamında da yeralmış olan Uluş bir ses değişikliği ile Moğolca’ya da transfer edilmiştir. (H.Namık Orkun, Eski Türk Yazıtları, s.875). Bu istilâh Moğol istilâsı devrinde yukarıdan beri sıraladığımız bütün etnolojik deyimlerin yerine ve beraber kullanılacak  şekilde geniş anlamlar yüklenmiştir.

 

Gerçekten günümüz Moğol dilinde Ulus “Halk, Millet, Ülke, Hanedan, Devlet, Şehir”  gibi değişik anlamlarda kullanılmaktadır. (Ferdinand D.Lessing, Moğolca-Türkçe Sözlük II, s..1346) Cengiz devrinde ise Türkçenin ağırlığı ile ancak birkaç Türk kavminin oluşturduğu, devleti olmayıp sadece hükümeti  olan Çağatay Ulusu, Cuci Ulusu, Özbek Ulusu gibi kültür zenginliği taşıyan bir deyim haline gelmiştir. Gerçekten aynı istilah  Asya Türk sosyolojisinde, fizikî ve siyasî mesafeden ötürü Yeni Uygurca’da, (Emir Nepipoviç, Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, s..436) “Halk”ve “Vatan”, Hakas Türkçesi’nde  “Halk” (E.Gürsoy-V.Butanayev-A.Isına-E.Şahin-L.Şahin-A.Koç,Hakasça Türkçe Sözlük,  TDK, Ankara 2007, s.547), Kıpçaklar’da “Halk” ve “Millet” (R.Toparlı H.Vural- R.Kataatlı, Kıpçak Türkçesi Sözlüğü,TDK, Ankara 2007s.290) mefhumlarını karşılıyor. Ulus, Ebu’l-gazi’de de çok canlı deyimdir (Ebulgazi Bahadır Han,Şecere-i Terâkime, Çev.Z.Kargı Ölmez,Ankara 1996,s.468.); fakat  burada  Ulus deyimi etnolojik olduğu kadar siyasî bir kavram hâline geldiğini görüyoruz. Anadolu sosyolojisinde ise, Ş.Sami (Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki III, ,Yeni Harflerle,İstanbul 1986, s.1046) deyimi “Büyük aşîretler”ve “Kavim” diye açıklarken, herhalde içinde bulunduğu cemiyetin yapısından etkilenerek hiçbir Türk lehçesinde  alâkası olmadığı halde işe “Ümmet” i de eklemiş bunu Arabi anlamında mı  yoksa geçerli manada mı  ifâde ettiği anlaşılamamıştır.

 

Anadolu  lehçesinde, özellikle Osmanlı devri eserlerinde “Ulus” ,”Aşiret, Halk, Millet, Kavim” gibi geniş anlamlarda, yoğun, fakat rastgele kullanıldığını görüyoruz (Tarama Sözlüğü(U-Z),Cilt VI ,TDK, Ankara 2009 s.3977). Cumhuriyet devrinde ise eski anlamlarından sıyrılarak özellikle gerek günlük  konuşma ve yazı dilinde, gerekse siyaset  literatüründe  yanlış da doğru da olsa  Arapça  “Millet” mefhûmunun eş anlamlısı gibi telâffuz edilmektedir.

Bugünkü Anadolu Türkçesinde “Ulus”u teşkilâtlanmış ve bir devlet oluşturmuş toplumların iştirak halindeki durumları şeklinde kabul edip  yaygın olarak kullanmakta ve bu sefer yeni istilaha “Millet” demekteyiz. Arapça bir istilâh olarak  “Ümmet” aralarında din birliği olan insanların meydana getirdiği cemaat anlamındadır ( Mehmet İzzed, Milliyet Nazariyeleri ve Milli Hayat, İstanbul 1969,s.15). Yani bugün dilimize yerleşmiş olan ve yine Arapça “Ümmet”in aynı dilde kullanılan tam karşılığıdır. Tabiî olarak din birliği derken kesinlikle ifade edilen semavi dinlerdir; çünkü ümmet olma mefhumunda “Peygamber” şartı vardır.

Yukarıdan beri izah ettiğimiz Türkçe etimoloji deyimleri içinde “Budun” ve “Halk” da az çok “Milleti” ifâde etmektedir, lâkin Anadolu dışında Türk ülkelerinde  üçü de günümüzde geçerliliğini kaybetmiş ve doğuda “Ulus” batıda “Millet ve Ulus” ikame olmuştur. Hatta bu günkü Anadolu Türkçesinde  müşterek anlam ”Çoğunlukla aynı topraklar üzerinde yaşayan, aralarında  dil, tarih, duygu, ülkü, gelenek ve görenek birliği olan insan topluluğu” ( Türkçe Sözlük, ,TDK, Ankara 2011, s.1683) olarak ortalanmış  bir tarife oturmuştur. Bunun için ortalama diyoruz ki  milllet  oluşumunda “Soy” şartı genellikle olup, ”Toprak” zahirde kalmış yerine o milletin coğrafyasını esas alan görüşler öne çıkmakta olan Türk  Milletinin  oluşumunda “İslâmi” anlamda din birliği gerekliliği  düşünürlerimiz tarafından birleştirici unsur olarak yüz yıldan beri savunulmaktadır.

Türk sosyal hayatının  en küçük birimi olarak “Âile” deyimi bugün tam anlamıyle oturmuş ve oldukça canlıdır. Evvela “Küren” sonra “Ağıl”, en sonra da “Ocak” özellikle Batı Türklüğünde, ya başka anlamlar ifâde etmek için sözlüklerimizde  yer değiştirmiş veya unutulmuştur. Türk dünyasında da durum çok farklı değildir. Deyimin bir İslâmi dönem yapılanması olması sebebiyle %99 Müslüman olan Türkler “Âile”deyimine, ”Asil âile, soylu âile, büyük âile” gibi kudsiyet ifâde eden derin manalar yüklemişlerdir. Bugün Türkmenler’den Uygurlar’a, Özbekler’den Tatarlar’a kadar  “Âile” en önemli  millet ünitesi sıfatiyle umum Türk kültürünün  âdeta çiçeğidir. ”Ocak” deyimi e bizde  daha ziyade  âile fertlerinin tarihi, hatta “Kökü” olarak, biraz sıhrî ve mânâ yüklü haldedir. Ayrıca  sosyal olarak “Asker Ocağı, Peygamber Ocağı” gibi tamamen   kudsiyet ifâdesi olarak  dilimizi renklendirirken “Yeniçeri Ocağı, Hacıbektaş Ocağı” gibi oluşumların  dergâhını da böyle mânâlar ile tefekkürü çağrıştırmıştır. Fakat “Ocağı çöktü, Ocağı yandı, Ocağı kurudu, Ocaksız kaldı ” deyimleri  hep âile etrafında dönüşlerdir. “Sülâlesi battı, Soyu kurudu, Irkına bakalım” hitaplarında  bu deyimlerin  “Âile” veya “Ocak”ın büyük  şekli olduğu kendiliğinden görülmekte ve anlam olarak onları da içine almaktadır. Dolayısiyle “Irk”’ın Arapça’daki  anlamlarını ve kullanılış biçimlerini çağrıştırmadığı gibi “Soy” deyiminin dahi asaletini ortaya koymaktadır . Çünkü bizde “soy”, Arabın ”ırk” deyimi  gibi  bela çıkarmaya yetmez. Dolayısiyle bizim  sosyal  ve kültürel hayatımızda deyimlerden hiçbir şekilde  biyolojik  anlam çıkarılamaz.

 

Serinin ilk yazıları:

Escort Kayseri Escort Ardahan Escort Balıkesir Escort Nevşehir Escort Muş Escort Tunceli Escort Niğde Escort Şırnak Escort Giresun Escort Çanakkale Escort Manisa Escort Afyonkarahisar Escort Tekirdağ Escort Kars Escort Ankara Escort Polatlı Escort Mamak Escort Çankaya Escort Haymana Escort Sincan Escort Keçiören Escort Pursaklar Escort Etimesgut Escort Aydın Escort Kırklareli Escort Trabzon Escort Ordu Escort Konya Escort Siirt Escort Kahramanmaraş Escort Artvin Escort Kilis Escort Yalova Escort Batman Escort Van Escort Eskişehir Escort Antalya Escort Muratpaşa Escort Kemer Escort Kaş Escort Alanya Escort Konyaaltı Escort Manavgat Escort Kumluca Escort Tokat Escort Bayburt Escort İstanbul Escort Sancaktepe Escort Bağcılar Escort Kayaşehir Escort Mecidiyeköy Escort Fulya Escort Beşiktaş Escort Zeytinburnu Escort Kartal Escort Tuzla Escort Küçükçekmece Escort Üsküdar Escort Merter Escort Güngören Escort Sarıyer Escort Bayrampaşa Escort Çatalca Escort Esenler Escort Bakırköy Escort Kadıköy Escort Maltepe Escort Şerifali Escort Çekmeköy Escort Kağıthane Escort Beylikdüzü Escort Başakşehir Escort Kurtköy Escort Beykoz Escort Ataşehir Escort Sultanbeyli Escort Esenyurt Escort Fatih Escort Eyüpsultan Escort Avcılar Escort Büyükçekmece Escort Beyoğlu Escort Nişantaşı Escort Pendik Escort Bahçelievler Escort Ümraniye Escort Şişli Escort Kocaeli Escort İzmit Escort Gebze Escort Karaman Escort Ağrı Escort Rize Escort Adana Escort Seyhan Escort Çukurova Escort Amasya Escort Erzincan Escort Kastamonu Escort Malatya Escort Yozgat Escort Mersin Escort Anamur Escort Yenişehir Escort Akdeniz Escort Erdemli Escort Mezitli Escort Silifke Escort Edirne Escort Çorum Escort Gaziantep Escort Şehitkamil Escort Şahinbey Escort Nizip Escort Isparta Escort Karabük Escort Düzce Escort Gümüşhane Escort Kırıkkale Escort Bartın Escort Burdur Escort Uşak Escort Adıyaman Escort Muğla Escort Dalaman Escort Marmaris Escort Milas Escort Datça Escort Fethiye Escort Bodrum Escort Samsun Escort İlkadım Escort Atakum Escort Aksaray Escort Bilecik Escort Şanlıurfa Escort Zonguldak Escort Osmaniye Escort Sakarya Escort Bingöl Escort Kütahya Escort Elazığ Escort Bursa Escort İzmir Escort Konak Escort Çeşme Escort Gaziemir Escort Buca Escort Bayraklı Escort Karşıyaka Escort Urla Escort Balçova Escort Bornova Escort Bergama Escort Çiğli Escort Bolu Escort Bitlis Escort Diyarbakır Escort Sivas Escort Iğdır Escort Denizli Escort Sinop Escort Erzurum Escort Kırşehir Escort Çankırı Escort Mardin Escort Hatay Escort Hakkari
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.